Recomendados

Mostrando entradas con la etiqueta EMILIANO R. FERNÁNDEZ. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta EMILIANO R. FERNÁNDEZ. Mostrar todas las entradas

lunes, 6 de diciembre de 2010

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - CHE PARAHEKUE (ADIOS MI ANTIGUO PARAJE) y PRIMAVERA /



CHE PARAHEKUE y PRIMAVERA
Poesías de



CHE PARAHEKUE
Llena el alma de suspiros
aseguíta che rape,
adios che vy'a hague,
adios lugar preferido,
oguahẽ el tiempo cumplido
rohejávo katuete;
ndahaséi ramo jepe
el destino che obliga.
Ãga ipaha rohecha,
adios che parahekue.

Adios che sombrakuemi,
adios soñado lugar,
tal vez el momento fatal
che separa ndehegui;
pero durante avivi
jepémo mombyryve,
arekóne nderehe
mi amoroso pensamiento,
rohechávo yeyvo algún tiempo,
adios che parahekue.

Adios sombra inolvidable,
mi dicha, placer, mi gloria,
rogueraháta en la memoria,
en mi mente invariable;
mi destino irremediable
oñecumplíta cherehe,
ha upévare ipahaite
ãga ndéve apurahéi;
ikatúnte ndajuvéi,
adios che parahekue.

Ne maltratarõ yvytu,
nde jopérõ kuarahy,
oity ramo nde poty
ha upéi reju nde piru,
upérõ che mborayhu
ocuidáne nderehe,
orregáne nde rogue
reikomivemi haguã,
ñandénte ojupe guarã,
adios che parahekue.

Tal vez algún pasajero
upéi reju rehayhu,
remoguahẽ opyty'u
ne sómbrape ohasakuévo,
calma, feliz y sosiego
pegozáne oñondive,
ha che mombyry asyete
aime vaerã ndehegui,
ne pore’ỹ asufri,
adios che parahekue.
Emiliano R. Fernández


ADIOS MI ANTIGUO PARAJE
Llena el alma de suspiros
voy a seguir mi camino
adiós sitio de mi gozo
adiós lugar preferido.
Ya llegó el tiempo cumplido
en que es preciso dejarte
aunque no quiera marcharme
el destino es quien me obliga
por última vez te veo,
adiós mi paraje aquél.

Adiós mi sombra que fue,
adiós soñado lugar,
quizá un momento fatal
me ha separado de ti,
empero mientras aliente,
aun en la lejanía,
he de tener puesto en ti
el pensamiento amoroso
de que voy a retornar,
 adiós mi paraje aquél.

Adiós sombra inolvidable,
mi dicha, placer, mi gloria,
te llevaré en mi memoria
invariable en mi mente;
mi destino irremediable
tiene que cumplirse en mí;
por última vez, entonces,
ahora te estoy cantando;
 puede ser que ya no vuelva,
adiós mi paraje aquél.

Si el viento te maltratara,
si te castigase el sol,
si derribasen tus flores
y reseco te quedaras,
allí por fin mi cariño
con amor te cuidaría
y regaría tu fronda
para que vivieras más:
somos el uno del otro,
adiós mi paraje aquél.

Tal vez algún pasajero
llegues a querer después,
 lo acerques a descansar
bajo tu sombra, al pasar;
calma, feliz y sosiego
juntos quizás gozarán,
y yo dolorido y lejos
he de encontrarme en ti;
así, sufriendo tu ausencia,
adiós mi paraje aquél.


PRIMAVERA
Ohasa tiempo ro'y,
primavera oguahẽ,
ñu, ka' aguy oflorece
hokypa iverde asy;
palo blanco ha tajy
mombyrýgui rehecha,
ka'aguy oñuamba
hecha pyrã pe yvoty.

Yerbas, arbustos y flores
entero ipoty jera,
yvotyty jahecha
con exquisitos primores.
Bellos aspectos encantadores
kova ko tiempo ogueru:
ko'ẽ jave rehendu
himnos de aves cantoras.

Campichuélope resẽ
hovy hũmba rejuhu,
kaysáre rehendu
umi pykasu rasẽ;
churiri ha pitogue,
la novia ha pepoasa,
nde ári katu ocruza
bandada pyku'ipe.
Kokuerépe rehendu
sana oñe’ẽ joa,
ñandu guasu omburea
ha orronca ñakurutũ;
pe javoráire jaku
ayvumiéma ojapo,
alba oñe’ẽ chiricóte
umi tataupa ha mytu.

Mbokaja ipotypa
oadorna kokue rape,
pindo rakãme operere
tu’ĩ ha marakana;
opurahéi ñakyrã
oanuncia sandía aju,
yvapovõ ha yvaviju
tape ykére okukuipa.

Kuarahy oñapymi
ocalmave yvytu,
rehecha jasy pyahu
ikarapã po'imi;
estrella entero omimbi
jepiguágui iporãve,
siete cabrilla ojere
oguahẽvo ko'ẽti.

Rosada ha morotĩ
hesayju pytangy,
orraya pe kuarahy
osẽmbotárõ omimbi;
ojeroky panambi
mbyju'i ha mainumby,
la creación ombohory:
Niño ára hi'aguĩ.

Ko’ẽmbavove resẽ
recruza la vecinda,
rehetũ pe resedá
ha ku rosa pytãite,
rehechaseve seve
umi jardín florecida,
jazmín, clavel morotĩva
ndaho'i pe hyakuãngue.

Emiliano R. Fernández


PRIMAVERA
Transcurrió el tiempo del frío,
primavera ya llegó,
florecen montes y campos
brota el verde por doquier;
palos blancos y lapachos
desde lejos se divisan
y abrazadas a la selva,
dignas de verse, las flores.

Yerbas, arbustos y flores
por entero se despliegan,
se distingue ramilletes
con exquisitos primores.
Aspectos encantadores
trae este tiempo consigo:
cuando amanece se sienten
himnos de aves cantoras.

Al salir al campichuelo
todo es de azul profundo;
desde los cercos se escucha
un quejido de palomas;
patillos y benteveos,
las novias y alas-cruzadas,
mientras por arriba pasan
bandadas de tortolitas.

Desde la antigua capuera
las sartas charlotean,
los grandes ñandúes braman
y roncan los lechuzones;
el pavo, en el malezal,
ya alborota un poco más,
dicen albas chiricotes,
perdices como urogallos.

Los cocoteros floridos
ornan la senda a la chacra,
en los pindós aletean
cotorritas y pericos;
rechinando las cigarras
anuncian ya la sandía,
yvapovõs e yvavijús
rebosan sobre el camino.

Al ir hundiéndose el sol
el viento se calma más,
se ve al cachorro de luna
curvo y delgado en el cielo;
la estrellería titila
más bellamente que nunca;
las siete cabrillas giran
cuando llega la alborada.

El sol raya el firmamento
de rosado y albayalde,
de rojizo y amarillo
cuando está por relucir;
danzan juntos mariposas,
golondrinas, picaflores
y alegran la creación:
se acerca la Navidad.

Después del alba se sale
a cruzar la vecindad,
oliendo la resedá
y aquella rosa punzó
más y más se quieren ver
 esos jardines floridos;
 jazmines, claveles blancos
arropan con su fragancia.



Fuente:
ANTOLOGÍA DE LA POESÍA CULTA Y POPULAR EN GUARANÍ
Edidión bilingüe – Versión en español de
Introducción:
Colección: Imaginación y Memorias del Paraguay (4)
Edición de SERVILIBRO, especial para ABC COLOR
Dirección editorial: VIDALIA SÁNCHEZ
Diseño de tapa: Celeste Prieto
Asunción-Paraguay 2007 (103 páginas).



jueves, 12 de agosto de 2010

PEDRO ESCURRA FRANCO - EMILIANO R. FERNÀNDEZ REKOVE / Fuente: GOOGLE GRUPOS GUARANI ÑE’Ê.


EMILIANO R. FERNÀNDEZ REKOVE
Ohai
PEDRO ESCURRA FRANCO
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
EMILIANO R. FERNÀNDEZ REKOVE
Emiliano R. Fernàndez, ha’e ñe’ẽpapàra pavẽ ha tetã rayhuhàra ijojaha’ŷva. Techapyrã kuri pe hekove opaite ñe’ẽpoty’apohàpe, ko’àĝaite peve. Tetã Paraguay poyvi ohenòi vove chupe ha’e ojepytaso va’ekue ha oipysyrõ tèrã oipytyvõ haĝua hetãme. Heñòi tèrã pe hi’arapày va’ekue amo tàva Guarambarèpe, tava’i Yvysunùme upe 8 jasypoapy 1894 pe. Avei pe hekove ojehekýi upe 15 jasyporundy 1949 pe, Paraguaýpe. Oguereko jave 55 ary.
.
Ñe’ẽpoty rembiguài. Ñe’ẽporãporavopyre oipovãkuaa va’ekue. Mba’eporã pytyvõhàra. Pe hi’ãngapy potĩ porãgui ome’ẽ hekove ñe’ẽpotýpe, mokõivèva ojogueraha ñane retã ryepýre mba’eporã reka. Ñe’ẽpoty ha’e ikichiha osẽva chupe opa rupi rei. Ikorasõ henyhẽte mborayhùgui, upèicha rupi ohupi umi hemiandùgui mborayhu potymemete.
.
Pe hekove pukukue ha’e ohecharamo kuña oĩmìvape. Ohayhu asy chupekuèra. Kuña omombày pe hi’ãngape umi mba’eporãre. Ohecharamo va’ekue ñane retãme ha mayma tetãyguàpe. Ohayhu ñande yvy, umi ka’avo ha mymbakuèra. Ñande ysyry, ñu ha ka’aguy pe ikorasõme okakuaa ha ipotypa. Kuña ha’e pe yvy poty iporãvèva. Ñande rekove poty ha’e mayma kuña. Ha’e ohechakuaa ha ohupi ñe’ẽpotýpe techapyrã. Ñande ñe’ẽpapàra ikatupyry kuri hekovèpe. Tupã ome’ẽ chupe upe mba’ekuaa ha ha’e ome’ẽvo Emiliano aguyje omenda pe ñe’ẽpotýre. Ha hetami ñe’epoty omoñemuña. Oje’e ohasahague upe 2000 ñe’ẽpoty. Che aguerovia ha aguerochichĩ hembiapokue.
.
Kuña rete ha’e mborayhu ha mborayhùgui ijapopyre. Kuña rekove ha’e mborayhu. Kuña korasõ ha’e mborayhu. Pe mborayhu ha’e kuña, chupe ĝuarã. Mborayhu ome’ẽ chupe vy’apavẽ ohecharamo haĝua tapiaite opa mba’e ko yvy àri, ha’e haĝua ñe’ẽpapàra añetetèva. Màva pe Emiliano R. Fernàndez ru. Ha’e karai Silvestre Fernàndez. Ha’e heñòi tàva Aka’àipe, upe 31 jasypakõi 1854 arýpe. Ñorairõ guasùpe ha’e oiko oñorairõ Mcal. Lòpez rapykuèri. Oĩ kuri Acosta ñùme, ka’aguy jurùpe, vaporkuèpe ha Cerro koràpe. Omano kuri Paraguaýpe, ysyry Ysaty rembe’ýre, tupão San Pablo atukupèpe 98 ary oguereko jave upe 25 jasypa 1952 pe. Ko karai omba’apo kuri opaite mba’èpe. Kokuèpe ha mymbàre ikatupyry. Ojapo avei kuri òga. Màva pe Emiliano sy. Ña Bernarda Rivarola ha’e. Ysatygua voìnte ko kuñakarai heñòi va’ekue pe 20 jasypo ary 1866 pe. Ña Bernarda omano kuri oguereko jave 102 ary, upe 4 jasypo 1968 pe. Jahechakuaàne. Omano mboyve itùva ha isy Emiliano ñande reja ha oho apyre’ŷime. Karai Silvestre ogueroguata jave irundypa ary ha kuñakarai Bernarda ogueroguata jave mokõipa porundy ary heñòi pe Emiliano. Karai Silvestre ha Ña Bernarda oiko kuri pe Ysaty pe. Ysyry Ysaty rembe’ýpe. Ña Bernarda hyaguasu ñepyrũta jave karai Silvestre pehẽngue ohenoika chupe Yvysunu Guarambarèpe. Pe karai ho’a tupàpe ha oguereko heta mymba ha kòga. Pèvare ojerure karai Silvestre pe oho haĝua oñangareko umi mba’ère. Ha oho hikuài oiko Yvysunùme pytyvõrã. Po ary rupi oiko hikuài upe tàvape.
.
Upèpe heñòi ha okakuaa ypy pe Emiliano. Ipehẽnguekuèra oikuaa porã ko’ã mba’e. Pèina ta’ýra Norberto oiko opa rupi omombe’u moõpa heñòi raka’e Emiliano. Avei hetàko oĩ ndogueroviàiva chupe.
.
Tetã Paraguay, ha’e pe Emiliano raity teete. Ñane retã ha’e kuri pe hòga ha ikorapy. Umi mbyja ha’e ipehẽngue. Oikundaha va’ekue ku ikorapýicha. Oikuaapaite mba’èpa oguereko ha mba’èpa ndoguerekòi ñane retã. Ohayhu va’ekue hetã. Sapy’ànte oñeno peteĩ tàvape ha iko’ẽ ambue tàvape. Omongeta peteĩ kuñàme ha oñeno ambue kuña ndive. Màvapa ha’eichagua he’i guyra ipepo ñekytĩva. Emiliano he’i ijehe. Ñe’ẽpapàra voìko ojehero. Guyra pepo morotĩ, oveve yvatetèva, hatãite opurahèiva.
.
Heta kuñàme oikuaa kuri Emiliano pe mborayhu rupive. Maymavèvape omonde iñe’ẽpotýpe. Umi kuña ohechàva ha oikuaàva ome’ẽ chupe peteĩ mba’ekuaa ñe’ẽpotyrã. Omono’õva iñe’ãme hembiapo potyrã. Ohetũ vove peteĩ yvoty katuete ohetũse ambue yvotykuèrape. Oikundaha kuña rape ko ñane retã rapekuèra rehe ñe’ẽpapàra guyra itapu pepo morotĩ.
.
Màva pe hembireko raka’e. María Belén Lugo Gómez ha’e kuri pe hembireko. Belencita Lugo (1899-1985) itùva ha’e karai Juan Bautista Lugo ha isy ha’e kuñakarai Estefana Gómez. Belencita omano Ysatýpe heñoihaguèpe upe 6 jasykõi 1985 pe, oguereko jave 86 ary. Emiliano ha Belencita omenda kuatiàre tàva San Antonio pe, 8 jasypoapy 1933. Upe àrape Emiliano omboty 39 ary ha Belencita oguereko jave 34 ary. Omenda Tupãòpe tàva Ka’akupèpe pe 24 jasykõi 1934 pe. Ha’ekuèra oguereko peteĩ mitãnte. 1942 heñòi Emiliano Ramòn. Ñe’ẽpapàra oimo’ã umi ñaimo’ãse’ŷva ha oheja Belencita pe. Oñemyrõ.
.
Oikuaa mboyve Belencita pe Emiliano R. Fernández ombojaju hekove peteĩ kuñataĩ Mbujapeygua ndive hèrava Bàrbara Ayala Bàez. 1922-1928 rupi. Oiko hikuài isy rògape Ysatýpe Bejaranokue oje’ehàpe. Irundy mitã oguereko oñondive hikuài. Laureano, Norberto, Juan de Dios ha Ignacia. Moõpa oho ypy mbo’ehaòpe. Mbo’ehao Ysaty, ko’àĝa (Escuela Felicidad Gonzàlez) mba’yrupytu’uha ykère. Upèpe oĩ va’ekue Mbo’ehàra español Federico Sandoval, karai katupyry ndi Emiliano oñepyrũ ohai ha omoñe’ẽ karaiñe’ẽ. Upèi oho Salesianito jerère, oikuaa pa’i Ernesto Pérez Acosta pe. Isy ha itùva oho omba’apo tàva Concepción pe. Oiko hikuài pe tape Fernando Pinedo ha tape Mcal. López ojohupyhàpe. Salesiano guasu oĩva tàva Concepciòn pe. upèpe ojejuhujey pa’i Ernesto Perez pe. Ko pa’i heta mba’e ombo’e va’ekue chupe.
.
Jaikuaahàicha Emiliano ndopytài mamove. Oho va’ekue ohosehàpe. Ko Paraguaýpe oikuaa mbo’ehàrapavẽ Delfin Chamorro pe. Ombojopòi chupe peteĩ aranduka tuichàva. Karaiñe’ẽryru, ary 1930 pe. Pohãnohàra katupyry pohã ñanàme ha arandutykuaahàra Teodoro Rojas heta mba’èpe ohekombo’e chupe. 1914 jave Emiliano ombovy’a karai komi rembirekòpe ysatýpe. Ipochy ñande ruvicha ha omoinge chupe ka’irãime. Upèpe oho ombyepoti ñe’ẽpapàrape ha ambue mburuvicha he’i Emiliano pe oñani haĝua Concepción pe. Oho oñemoĩ tetã poyvi poguýpe. Huvicha upèrõ Tte. José Félix Estigarribia. Emiliano heta mba’èpe omba’apo ha opaite hendàpe, omono’õ haĝua viru. Kokuèpe, ka’atýpe, vakajejukahàpe (tàva San Antonio pe) ha umi so’o jehepyme’ẽhàme. Yvategotyo ojehechave chupe, Concepciòn pe, Horqueta pe, Pedro Juan rupi, Punta Porãme, Puerto Casado, Puerto Pinasco, Puero Sastre, Puerto Max, Puerto Yvapovõ rupi.
.
1932-1935. Ñorairõ ñande Chaco rehe ha’e tetãyguakuèra ykère oñorairõ ñane retã Rayhupàpe. Ou Tte.1. pe Chaco gui. Nanawa ha Tujutĩme oheja ipopore. Hasy rupi oguejy sapy’ami Paraguaýpe. Upèrõ omenda. Emiliano R. Fernández. Upèrõ iñe’ẽpoty rupive omokyre’ŷ tetãyguàpe oñorairõ haĝua. Oñemosẽ hetãgui 21 jasypokõi 1938. Ohayhu rupi Cnel. Rafael Franco pe, ohai heta mba’e karai tendotàre Dr. Félix Paiva rehe, mburuvicha pyahu. Oho opyta Rancho Carambola pe, Matto Grosso pe. 25 jasypakõi 1941 pe, oike jey hetãme Pedro Juan Caballero pe. Oguatahàpe oĝuahẽ Horqueta pe, ohasa rire tapepo’i Chiriguelo, ka’aguy guasuguy rupi.
.
Aranduka ñe’epoty ryru onohẽ Emiliano R. Fernàndez, 15 jasypoapy 1948. Upe aranduka ombohèra ka’ajarýi. Emiliano R. Fernàndez, he’i ha he’isèva umi añetegua tetãyguàme mburuvichakuèra ohenduse’ŷva. Pèva ogueru chupe avei apañuãi ohasa rire ñorairõ 1947 peguare. Ho’a peteĩ ñuhãme amo yvypu’ã Kavara, tàva Paraguay ysyry rembe’ýre, ñemuhã Caracolito renondèpe. Ijatukupèguio oha’ã ha ojapi hikuài chupe pe 3 jasypateĩ 1948 pe. Nomanòi upèpe. Ojegueraha Tasyòpe Militar pe. Ndaikatuvèi oguata. Sapy’ànte oĩ porã ha sapy’ànte oĩ vai. Taguatoresay ndouporãi chupe. Mbykymi ojegueraha opytu’u haĝua isy ha itùva rògape. Ohojey omano haĝua Tasyòpe. Ñe’ẽpoty ipahaite ohai va’ekue Tasyòpe hèrava Arasy memby, ojapo kuri pe pohãnopytyvõhàrape, kuñataĩ Facunda Velázquez pe.
.
Hi’ãnga ojehekýi upe 15 jasyporundy 1949 pe, ko’ẽmbota jave. He’õngue oñemoko’ẽ karai Cantero Frutos rògape, tape Morquio ha Tape Luis Alberto de Herrera, Pinosãme. Upèrõ oĩ ipahaite hendive Belencita, ta’yrakuèra, ñe’ẽpaparakuèra karai Cantero Frutos, Josè D. Portillo, Pedro Encina Ramos, Emilio Bobadilla Càceres, Agustin Càceres, Nenequita Càceres, Josè L. Melgarejo, Eladio Martìnez ha Juan Bernabè. Ñe’ẽpaparakuèra rèrape oñe’ẽ Emilio Bobadilla Càcers ityvy ‘àri, Recoleta pe. Ko’àĝa pe hetekue oĩ amo Yvysunùme, Guarambarèpe, Takuare’ẽme.
.
Emiliano R. Fernàndez, ha’e ñe’ẽpaparapavẽ ohai yvateve va’ekue ha ikatupyry, hi’ãngapy mbaretèva ha hekosã’ŷva, mamove ndopytàiva. Opa rupi ohenòi chupe umi ñe’ẽpotykuru moñepyrũhàra hèrava kuña. Ñe’ẽpapàra reindy oparupiete ipotýva tetã Paraguaýpe.
.
(ohai Prof. Dr. Pedro Escurra Franco)
.
Fuente:
Registro: Agosto 2010.
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

martes, 27 de julio de 2010

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - ASUNCIÓN DEL PARAGUAY y KA'A JARÝI (POESÍAS) / Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA.

ASUNCIÓN DEL PARAGUAY y
KA'A JARÝI
POESÍAS de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
en la GALERÍA DE LETRAS del
.

ASUNCIÓN DEL PARAGUAY

.
Este canto de alegría con remembranzas de penas
y aflicciones pasadas,
trae el sello inconfundible de la musa de Emiliano.
Vibra en cada verso la sensibilidad exquisita
del corazón de Emiliano.
Este soñador andariego siente una añoranza irresistible
hacia su Asunción del Paraguay. Y viene a visitarla.
Cada filigrana de frases está henchida de ternura,
cariño que brota de lo más hondo de su ser.

.
Ndaikuaái ojehúva chéve cheko’ẽnte sapy'a
Che'ygue yguerei rasaitéma ndavy'ái...
Ama’ẽ y paraguaýre che resa'anga ko ikã
Ajuségui rohecha, Asunción del Paraguay.
.
. Ymaitéma ku guyráicha aikove iñapytĩmby
. Iñañáva tekove che pepo'anga oikytĩ.
. Noğuahẽiva cherendápe peteĩ ára tory,
. Chepejúva'erã po'ápe chereru rohechami...
.
Áğa péina Ñandejára... "iporãmante" he'i,
Ha peteĩ guyra'imi cherendápema ojokuái,
Cherupívo ipepo ári chereru rohechami
Amano mboyve jaíre, Asunción del Paraguay.
.
. Nendivéma cheko’ẽvo che pytu arumi jevy.
. Chepeju yvytu ambue noğuahẽivami amoite;
. Omymýi che py'apy, oikovéma che ruguy,
. Oje'ómive ichugui tukumbo rapykuere.
.
Aheja che rembiayhu jepevéramo ambyasy,
Añandúva chejopy teko rasy chembokuerái;
Aheja avei che symíme tapere ha pore’ỹ,
Ajuségui nderechávo, Asunción del Paraguay.
.
. Cherasy techaga'úgui iñypytữ che rekove
. Ha amoite javorái guýpe nahi’ãi chéve amano,
. Ha aru che korasõme ojehýiva ku pere.
. Ha kyvõmante ikatúne yvotýpe aipohãno.
.
Rehendúva apurahéirõ, rehendúva che ñe’ẽ,
Rehendúva chepyambúrõ, che rova nderehechái
kóina upévare aru mbykymi ajapóva'ekue
Purahéi ndéve guarã, Asunción del Paraguay.
.
. Ahetữma ku jazmín ahetữave reseda
. Hyakuãvu Paraguay ko yvága ja'eha.
. Ahetữma ku cedrón, che py'a rupi rupi...
. Iporã ndaijojahái, Juan de Ayolas tapyimi.
.
Tomimbi mbyja ko’ẽ tahyapu Laurel rakã.
Toveve pindo rogue, leõmi tosapukái;
Ñande sy topukavy, tomboveve iñakãhoja.
Imembýpe tohovasa, Asunción del Paraguay.

.
KA'A JARÝI
.
Emiliano enfoca un tema mitológico.
En esta obra maestra se pueden ponderar pureza de lenguaje.
Modismos originales.
Destreza en la creación y uso de metáforas expresivas.
Hábil combinación de rima en todas las estrofas.
La estructuración formal, la apropiada elección de los términos,
el ajustado ensamblaje de los mismos sugieren
una ambientación legendaria al tema mitológico. - T.

.
Osẽ ka'aguýgui kuñataĩ heko kañymbýva
Máramo yvypóra umi tave’ỹre ihuvaitĩ’ỹva
Osẽnte oguatávo ha oikuave’ẽmívo imba'ekuaa
Ha omyasãivo ko'ápe paje ka'aguy eirete hepýva,
Yvyty rokáipe imosữmbyre hetágui okañýva
Hasýpe ko'áğa Lambare Yvýpe ojehechauka.
.
. Ogueru iñakãre yvotymivéma jeguaka eháva
. Kuarahyresẽ renimbo mimbíre ojehe'apáva
. Hi'áva jeráre iñapesãmba pe yvága ryjúi
. Ha jeko ha'e ka'a rendota kuña herakuãva,
. Jasyjatere hesénte heindýicha ojepokuaáva
. Hese’ỹ oikórõ mamovevoi ndovy'akatúi.
.
Ka'aty raso "tini rupi" oikóva ichupe ojeruréva
Ojuhu hağua ka'a rakãmi hogue porãvéva
Ku isyva ry'ái omokárõ, oikóvo asaje pyte
Ha ichupe avei oñemombe'u umi guyrakuéra
Ha yva ka'aguy hi'aju asyve he’ẽva,
Haperãme okúiva ára rekopýre ku ko’ẽ mboyve.
.
. Ka’aty hyapúrõ je ha'e opáygui péicha ojehúva
. Jasy okañýrõ, je'ichugui otĩgui, hata oharúva
. Ha amo Urakãme iñemyrondégui oñenóva oke
. Ndohesapeséigui ijave iporãva ha'e oñandúva
. Iporãveha ojei arapýgui oĩméguima oúva
. Tupãsy yvyty kuarahy reindy Tume rajyre.
.
Ha péina katu iko’ẽ kyvõ ko oñemondepáva
ka'aty potýpe hyakuãvu porã tembipotarãva
Opoi yvytúre ka'avo tory hembére ogueroja,
Ohekáje oúvo ta'yse rusu pyhare oguatáva
Imbaraka sãre hembirerukue ombojehe'áva
Ikatu haguã ha'eve avei péicharõ ovy'a.
.
. Poyhu ha angekói oipohãnombáta imba'ekuaápe
. Pohã ko ogueru oñamíva'erã ñanderayhuhápe
. Yrasẽma réra ápe ohyvykói vy'arãitaite
. Hi áva iñasãi yvytu rapére ha ohenói guyrápe
. Ha upevovete agagẽ torýpe oğuahẽ hendápe
. Imomaiteívo hymbami oikóva ku korochire.


EMILIANO R. FERNÁNDEZ : 8-VIII-1894 -15-IX-1949
** Sin lugar a dudas, Emiliano Fernández Rivarola, más conocido como Emiliano R. Fernández, fue el más fecundo poeta guaraní de todos los tiempos. Su nombre resplandece con luz propia en el firmamento del arte paraguayo. Ocupa sitial privilegiado al lado de Narciso R. Colmán, Ignacio A. Pane, Darío Gómez Serrato, Félix Fernández, Carlos Miguel Jiménez, Teodoro S. Mongelós y otros célebres poetas guaraníes.
** En su azarosa existencia fue un bohemio por excelencia, con su vieja guitarra bajo el brazo recorrió todo el suelo de la Patria, cantando a las fragantes selvas en flor, a los arroyos cristalinos, a las aves canoras, al amanecer radioso que anuncia días bonancibles al amado terruño, a las bellas mujeres campesinas, a los héroes nacionales y al Paraguay eterno. Desde el año 1914 escribió poesías en nuestra lengua vernácula, cuando prestaba su Servicio Militar Obligatorio en la ciudad de Concepción, llegando hasta Cabo Primero. Emiliano participó más tarde en varias revoluciones. Igual que Gómez Serrato, se reincorporó en la primera movilización del año 1928. Cuando se inició la guerra con Bolivia, en 1932, ocupó su puesto de combatiente en el Regimiento R.I. 13 "Tuyutí". En la gloriosa batalla del 20 de enero de 1933, tuvo una actuación brillante y describió magistralmente en su poesía "13 Tuyutí', la heroica acción de Nanawa.
** Emiliano R. Fernández nació (conforme a su Certificado de Nacimiento publicado en el diario HOY por el Dr. Rivarola Matto) el 8 de agosto de 1894, en la Compañía Ybysunú de Guarambaré. Fueron sus progenitores don Silvestre Fernández y doña Bernarda Rivarola. Tiene solamente estudios primarios. Durante la guerra del Chaco, en 1934, contrajo enlace matrimonial con María Belén Lugo, en la iglesia de Caacupé, siendo uno de sus testigos el poeta Matías Núñez González. Emiliano y doña Belén tuvieron solamente un hijo que lleva el nombre de Emiliano Ramón. Le conocimos personalmente a doña María Belén y a su hijo en el velatorio del poeta en la casa de su primo, Sr. Máximo Rolón, cita en Morquio 838.
** En el año 1948 fue herido mortalmente de un tiro de pistola calibre 44, en el almacén llamado "Caracolito" del barrio "Loma Kavara". En dicho lugar actualmente se levanta la iglesia "Stella Maris", en una esquina de la plaza Gaspar Rodríguez de Francia. En su lecho de dolor, en el Hospital Militar Central de Asunción, algunos días antes dé su deceso, hizo entrega al poeta Pedro Encina Ramos, tres de sus últimas poesías. Una en español y dos en guaraní. las mismas se titulan "Mi pluma", "Frente al odio, el dolor y la muerte", "Vy'águireí" y "Arasy Memby Tee", esta última, la dedicó a la enfermera que le cuidaba, de nombre Facunda Velázquez. En-tregó su alma al Creador el 15 de setiembre de 1949. En este libro publicamos tres de sus poesías. – P.
(Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Con nuevas incorporaciones y grafía actualizada. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA. Asunción-Paraguay 1997 – 425 páginas).
.
PARA AMPLIAR LA INFORMACIÓN SOBRE

sábado, 3 de julio de 2010

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - YVOTY MEMETE / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


YVOTY MEMETE
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
YVOTY MEMETE
Peyáke mitarusu
ta'yre mayma peiméva
peë oñembokisetéva
che rembiasa pejhendu
ndajha'éita jhína yapu
jheracuäva che yurúgui
ni aipo ñe'engatúgui
ápe ayúva amombe'u.

Che caria'ýpe vaecue
rasa che guata catumi
jha cuñame ajhayjhúgui
iñapatï che acärague
che retépe jhenýjhete
pere opaite icurusúva
umi cuña ajhayjhúva
tucumbo rapycuere.

Che acä vai ypyjhague
Ricarda, Evarista, Obdulia
Pilar, Valentina, Julia
Cecilia jha María Inés
jha Agustina uperire
jheséma che acaracúro
aipo añete ajhayjhúro
tayeruréye jhese.

Martina mi iñiruete
Eulalia jha De las Nieves
oyeyrúmiva chéve
chendivénte oñe'ëse
Crescencia upeichavove
mamo reíma jhenóiva
Irene ndive oñuatöiva
jha oñomocua cherejhe.

Gervacia anga itarova
ñaimo'a cu oyeyapóva
che recháre oyajhe'óva
jha jhe'i che rayjhujha
che acóinte ambo aguara
Generosa jha Ernestina
Hortensia, Clara, Ursulina
co'a aña mbaraca.

Zoraida che rapyete
Eligia jha Bernardina
Hilda, Remigia Estelvina
Florencia jha Salomé
jha'ecuéraicha oicose
Lucia, Natalia, Elvira
Celia, Alicia, Casimira
jha Ofelia che yucaite.

Deidania porä ryru
Rosaura, Alice, Enriqueta
Presentación jha Anacleta
jha Elva marangatu
Deolinda avei ayujhu
angaiparä che rapére
jha py'a mbyte
oico María de Jesús.

Remigiare jhaimete
che yurupu ajhasavo
aco che renoiucáro
Eugenia che yva jhe'e
pyta ryrýipe aguajhe
ajhetumi Evangelina
Efigenia jha Margarita
upévare che mose.

Upeguive che muña
Encarnación jha E1isa
Troadia jha Basilicia
ose che renonde'a
Ramona anga ojha'amba
ondive che reyaségui
jha Petrona itakycuégui
perö pepópe opytá.

Garrote púpe co aico
che aca yoca Cipriana
Agripina jha Robustiana
jheta rasa che ya'o
ñe'engaipe che mombo
Adelaida jha Fulgencia
Braulia, Casila, Fidelina
jhaimete che mosaingo.

Che py'a ombo tarova
Cirilia, Casiana, Marta
äva oscribi chéve carta
oipota catuete ajha
guembepípe che pycua
Rafaela jha Genara
jha ombogueyï Ñandeyára
ndoipotáigui ajheya.

Wenceslaa ye oime
omyataindy el demonio
jha omosaingo San Antonio
mendajhyígui jhasyete
ajhendu avei cocuejhe
che moñujhajha Costancia
Guillermina jha Venancia
oyapóta jhicuái paye.

Pe ñujhäme jha'a mboyve
nga'u oguajhe Cayetana
Eulogia, Sinforiana
jha Isailda tenonde
péinama catu oguajhë
Antonia jha Magdalena
Natividad jha Elisena
che añuávo irundyve.

Jheta rire oñeñupa
jha ayeya co yvy apére
pejhecháta jhína che ykére
petei che rayjhujha
Tupa catu toipota
co yvy jha yvága yára
tayura Dominga Jara
che irurämi aicove aya.

.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - PRIMAVERA / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


PRIMAVERA
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
PRIMAVERA
.
(A mi amigo Rafael Ríos)

Ta ñatöi che mbaraca
la seis cuerda tambopu
peñemboya los mita
enteroite pejhendu.

….. Péina jhasýpe oguajhë
….. cu tiempo mi iporäitéva
….. yvy póra pe guive
….. omombáy ombuetia'éva.

Setiembre oguajhe vove
ipoty pa ca'aguy,
guyrami opa layaite
opurajhéi oyeroky.

….. Yvytu mi oipeyu
….. ne corazö ombovy'a
….. yaimimigui ogueru
….. umi mba'e ryacuä pora.

La divina creación
cuarajhy ojhesape
oñadorna en perfección
primavera oike vove.

….. Iporä cu co'eyu
….. rejhecha pytänguymi
….. jhakycuéri nde peyu
….. jho'ysäva yvytumi.

Péva pe hora ogueru
ilaya ÿnva vy'a
ogoza la juventud
el "eden" oye'ejha.

….. Omimbi pe cuarajhy
….. sus rayos en la inmensidad
….. oyayaipa, oyeroky
..... ogueru felicidad.

Asaye catu rejho
umi ysyry resëgui
oyujhu ne corazo
contenta vida feliz.

….. Upérupi rejhendu
….. los conciertos entremecidos
….. ne memoriape agueru
….. los otros tiempos floridos.

Uperamo el sufrimiento
ne corazógui oyei
rejhendu los dulces acentos
o entona guyra mimi.

….. Resë cu ca'aru lado
….. Isla costa re recorre
….. rejhendu desconsolado
….. jhase asy corochire.

Sapy'a py'a ombojhovái
mba'embyasýpe ichupe
jha'eñomi ndovy'ái
oyekeja el cogoe.

….. Resëgui ñu rembe'y
….. azucena ipotypa
….. de tres colores ipoty
….. primavera omboyegua.

O chifla cu tataupa
ochochomba aca'ë
charáta iyayvu you
cu sýi jha chiripepe.

….. Oguajhé cu pytümby
….. un tranquilo pyjhare
….. oñembo'e chesy jhasy
….. bendito Dios jha oke.

Upevovénte osë
lporaiteva yasy
rema'ëmivo jhese
nde py'a ombopiro'y.

….. La esperanza jhe'ijha
….. upérö rejha'arö
….. yvágare remaña
….. jha'e vaicha oguereco.

….. Un seguro pensamiento
….. pe ne acäme rejheya
….. rejha'arö todo tiempo
….. umíva laya vy'a.

.…. Adiós tiempo juvenil
….. que los futuros espera
…... adiós fragante pensil
….. de la hermosa primavera.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - YBAPOBO POTY (POLCA) / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


YBAPOBO POTY
Polca de
EMILIANO R. FERNANDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

YBAPOBO POTY
Ybapobo poty reiméva co’ápe
prójimo memby py'a yucajha
jhípa! ymave ndayúi ne rendápe
ne racä guive rojhetú jhagua
jhe'ímiva chéve che rapichacuéra
ndéntejha co'ápe iponderapy
mba'éicha rei aicuaáva nde réra
acä racurä ybapobo poty.

….. Yvytu recávo nde cuarajhy'äme
….. mombyry asyetégui ayu vaecue
….. jhi'águi anga chéve ne ryacuá poráme
….. aipojhanómi co che recove
….. péicharö ñoite aicovemivéne
…... ivevúi jheráne co che mba'asy
….. upéramo ae torýpe aguajhëne
….. añecuä mbopu ybapobo poty.

Jha'evavoínte mamo aicojhápe
oguajhëne ára ajhávo ajheca
aipo yvoty oïva aipöpe
tentación voi acaracura
preso che reyáne ma'e asype
paye memete pe nde pucavy
ayepoi cuere pe y-rcmbe'ýpe
che yuravaecuéma ybapobo poty.

….. Aicuaaseminte icatu vaeräpa
….. che rombogueyï con el tiempove
….. milagro oimévo San Juan pe arrogáta
….. nde tachemoirü amanopeve
….. Tupä toipota tomoingue ne acáme
….. ta cheracjhumi tacheacaguapy
….. nei ere guive sái pucu rendápe
….. yajháne oñocuäre ybapobo poty.

Nemba'eramínte mayma iporäva
ñande resapéva estrella, yasy
ndéco umiva yára, jhovýva yvága
mba'e che encantava ybapobo poty.

.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

jueves, 1 de julio de 2010

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - LA CAUTIVA / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


LA CAUTIVA
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
LA CAUTIVA
1
Oime oico pe yaíre
peteï guyra oñemíva
che ambo jhéra la cautiva
oicóre iñapytïmby
che py'áre oyatapy
acanundúicha iñaröva
mboracjhu ichupe arecóva
aréma iñongatupy.

2
Che rendúna la cautiva
Che renói tajha nde ypýpe
ani upe ca'aguýpe
chéco icatúnte avei
roipe'a mba'e mbyasýgui
jha ayorávo nde cupýgui
pe oicóva ne ñapytï.

3
Ne rendagua arecopáma
yaveve catu guyráicha
yajhupitýne oimejháicha
che recojha mombyry
anínteke rembyasy
nde rakycuerére opytáva
ndénteco che ánga yára
reicöva iñapytïmby.

4
Nderejhénte nderejhénte
ake jha apáyvo jha'éva
oiméne pico oicoveva
che corasö yarami
ndénte ne añagui rei
reico nde jaula ruguape
ne reseiri che rendápe
nde yáragui roñomi.

5
Jha cuña ipy'a jhatäva
mborayjhu oicuaase'ÿva
che corasöme oñotyva
kyseichagua mboracjhu
oicojhagua che cutu
manterei jhacjhupápe
ou rangue che rendape
ipepópe che peyu.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - JHECHA RAMOMBY / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.

JHECHA RAMOMBY
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
JHECHA RAMOMBY
Peteï ca'aruete co aguapy che rogaguýpe
oketépe añemoï jha ojhasávare ama'ë
carretero jhysyi yoáva jha cuña jhory jhoryva
che rovái rupi ojhasavo che mbo adiosva yoaite.

Amboyo'a co che cupy mboraijhu regaloite pe
ajhapy peteï cigarro amotimbo pocä mimi
ayoca che cuatia jha aipyso che renondépe
jha uperë yave ajhecha ndaicatúiva ajhechagui.

Cabayu rocillo ári ndajha'éi vaicha yvy póra
….. cuarajhy resë tytyicha
….. umi jhesa oyayaipa.

Iporä jhante nda'epái... oime vointe oguerecóva
….. Pe Tupä remimbou
….. ajhecháva angaipára.

Ndajha'éigui retratista ndajheyái che cuatiáre
….. jha'anga minte yepeve
….. che pojhéi arecojhagua.

Jhacuangue mante opyta opoñy che pyti'áre
….. cu amano mbotajhára
….. che yujhéi mboguejhara.

Isombrero piri mico jha oyecucuajha ahomime
….. jha jhi'áva ñañopë
….. pe jhumbyre oñatimói.

Pynandi co la che ama añete ocaragua míme
….. jha jha'éicha iporängue pe
….. naimo'äiri oime mocöi.

Mbya cuera nico jhe'iva Santorä santo paitema
….. péicha rupinte che nda'éi
….. Tupäsy mba'e jhese.

Jha yvy póra jhecopyrä, icatu aipo aguajhëma
….. cuña porä pajha rechávo
….. che acati jheñói yave.

Jhesemínte che ajhóva añembo'e curi Tupäme
..… ajhecha jhagua che képe
….. jhogami rape po'i.

Poñyjhápe cu mitäicha aguajhë jhagua jhendápe
….. ayerure tupämba'ëro
….. imborayjhu pejhenguemi.

Che resapénte oicóva jhi'angue che mbotavýva
….. jhyacuángue che retepyre
….. che ruguyrejhe oñani.

Jhopea yaspy cucui jha jhesa mimbi jhoryva
….. añandu cuejhe guaréicha
..... che corasö omopirï.

.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - JHA CHE PUEBLO RECOLETA / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


JHA CHE PUEBLO RECOLETA
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
JHA CHE PUEBLO RECOLETA
Jha che pueblo Recoleta
Jha che pueblo poräite
Ymaite co ayu guive
Ndaicatúi va rojhecha
Ara vaípe che co'ëne
Jha ipoty aga co suerte
Ajheyá co jhe raity
Che pya oguapy jhagua.

Jha che pueblo poräite
Nde rejhe che manduarö
Jhi ante aicó guyrarö
Jha che rendápe togueyi
Jha upérö tojhecha
Umi ajhecha miva che quépe
Tayujhú aipo anga pyjhy.

Ymave cu che mitäne
Na pensai mi vaecue che
Ndai cuai co'ä mba'e
Ni apo che renonderä
Aicovémi tory pape
Nde rague jhovy apytépe
Nda jhechávai ni che képe
Co'ä destino anga aicojhu.

Jha coanga guarä
Añandu añembyasy
Ay era mombyry
Co'ä tetá ambue rovái
Che pyape jagua
Ajhendúva che quevýpe
Ajhetüva che yirebype
Vapor cuéra osapucái.

Icatúnte sapya
Ñandeyára opermiti
Ajha yevy ambo yeremi
Umi che vya jhague
Calle Chile Cambacue
Jha pe amo Tembetary
Calle Pucu Bejarano
Ysaty jha Zeballo cue.

Jha upégui tajhami
Villa Aurelia ajhase
Villa Morra pe aguajhe
jha mi vuelta ta mboty
ta topa ymave guaréicha
che jardín tai poty pa
Acoieténte ajhechapyre
Entero veva umi che yboty.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - INGRATITUD / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


INGRATITUD
Polca de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
INGRATITUD
En este triste momento
vengo al pie de tu reja
oye Marciana las quejas
de mi fatal sentimiento
un puñal de sufrimiento
che corasö otraspasáva
che sentido ocautiváva
la impaciencia de tu amor
a más día añandu peor
en esta vida quebrantada.

Guyra ndopurajheivéi
che acompaña la tristeza
ojhechapype la firmeza
tu amor no correspondei
chéve guarä ndajha'éi
aquel pimpillo de flor
más que las penas y el dolor
injusta che condena
jha upépe amano vaerä
en la cárcel de tu amor.

Sin remedio tu desprecio
aroyajhe'óne mante
consuelo ayujhu peve
a mi corazón deshecho
asufriva dentro del pecho
este pesar sin segundo
ndayujhýi pype en este mundo
co ndéicha ajhacjhu vaerä
nde repermiti che ajhasa
este tormento profundo.

Pero algún día cu icatu
ne sentido pe iyatypa
reguapýne reropensa
mba'épa co mboracjhu
tal vez mo upepe ou
a tu ingrata memoria
esta triste trayectoria
ne corasö ointerrumpi
jha icatu rerosenti
aquella perdida gloria.

Adiós prenda idolatrada
repytáva regosa
delicia jha amor porä
con el ser nde readoráva
che solo ndeve ajheyáta
este recuerdo sagrado
ayeívo de tu lado
ne mandu'ami jhaguä
de este fiel nde racjhujha
que sin tiempo fue despreciado.

Eñatende con piedad
hermosa prenda querida
en esta estrofa sentida
que llora tu falsedad
tu efímera amistad
tu ingratitud destructora
noche, día minuto y hora
che apensáva nde rejhe
sin que nde re corresponde
ingrata mal pagadora.


.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - HORA DE TU SUEÑO / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


HORA DE TU SUEÑO
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
HORA DE TU SUEÑO
A la hora de tu sueño
voy vagando por el mundo
con sentimiento profundo
ne rendápe ayu jhaguä
epu'ä che consola
mi prenda encantadora
que ya llega le aurora
ogueru co'ë porä.

II
Y ya canta en tu ventana
por tu AMOR guyra campana
y ya dan los buenos días
el zorzal de la mañana.

III
Reimeramo cautivado
aikéta roguenojhë
ajhecamívo consuelo
ama'ë mi nderejhe
adiós mante mi tesoro
mi única alegría
mi única esperanza
adorada reina mía.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - GUYRA ÑE’ËGUI / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


GUYRA ÑE’ËGUI
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
GUYRA ÑE’ËGUI
Amboyoyávo che mbaraca co chemboayéma
guyra mita cavure'i jha surucu'a
jui jui catuco che ári rupi ovevéma
omo añeivo co seis de julio co'ëmbota.

Che ambyatýma mbaracasäre ava ñe'ëgui
purajheiráva Norberto Amancio rerapete
jha oyerokýma che cu apy'ari vy'a pavëgui
co seis de junio ne santo ára ico'ë yave.

Umi ovevéva ivagapype Tupä rymbáva
nga'u nde ypype opurajhéivo oime oguey'ï
nde acä ári tojhecuavómo cu oyayaipáva
nba'e jhepyva pe yvagamíme iñongatupy.

Jhi'ante chéve reyovajheirö pe co'etïme
nde syvaitépe nde rejheimiva co'ëmbïyu
jha upecuévo tomondykymo cu che pomime
Tupä icuágui piro'ymíva ysapy pyajhu.

Nga'u avei cu ysoindymícha mbïya co'ëgui
eichuchaguáva nde raperame oyeroky
jha omombiávo mba'e ivaiva nde recovégui
nde po mbytépe felicidades ombopoty.

Yvu poräicha cu Ñandeyáragui oúna ndéve
cu ojhypyiva nde agami jha nde recove
nde caria'yvo reico jhaguäma co yvy apére
yojheipyre jha py'a poräva cuimba'ete.

Ya rejhendúma Norberto Amancio che eyeruréva
nemba'eräre Taita pavëme amyanguecói
jha ojhendurö che corasögui chupe jha'éva
nde recojhare ndoguataichéne póra jha mbói.


Co'agä oiméne umi jhavia co'ë ojhenóiva
jha umi calandria ne santo árape nemoirü
cuarajhymi catu osenguevo oñatimóiva
ndéve guaräke jhenimbomíre tombo yuayu.

.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA. Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - GUYRA JHA’EÑO / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.

GUYRA JHA’EÑO
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
GUYRA JHA’EÑO
Ndavy'ái yave corapy guasúpe
reguajhë vaekue guyra jha'eño
reyepoi chéve ne marangatúpe
ñe'ë ombojhoryva co che corasö.

Guyra jha'eño ocágui reyúva
rejheya che äme Yukyry ryacuä
pojhä guasuete che mombytu'úva
máro tesaraipe aity'y vaerá.

Piro'y pojhéi co upe pyjharépe
che yagua cochóme añeno ake
nda che py'apyi celda 23
pe catedral campaña ñe'ë asyete.

Jhe'ise cu jhina cárcel corapype
oimérö ouva nde po yopymi
amigo ejha cu iñe'ë rorype
ne anduvo oguajhërö sapy'a rei.

Jhetánte avei co amigo oñe'ëva
nde rerochichïva nde yvytumi aya
re'árö yrypýpe oñemboyeréva
nde yopy itápe ne mboyajhoga.

Jha nde ndajha'éi umivaichagua
che añandu ipotï pe ne corasö
nde nipo ra'e che mboyoyajha
nde recove cuépe guyra jha'eño.

Aniche vaera aico aya yvy apére
ne rembiapo cue tesaraipe oico
na manoiguive pe nde cuimba'ére
nde pyri avevéne guyra jha'eño.

.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - GUAVIRA POTY (POLCA) / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


GUAVIRA POTY
Polca de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
GUAVIRA POTY
Che mbaracami asyete nde púva
reicuaa paitéva che mba'e mbyasy
aropurajhéita cu ajhacjhuetéva
mombyry opytáva guavira poty.

Timbo yero'a tape ari oïva
upépe vaicha ose oñembo'y
che camba porä iyao jhümiva
ryacuä poräite guavira poty.

Caballero pueblo che pepo mopëva
icatuve'ÿva nde jhegui aveve
mita tyre'ÿicha che mbopadeceva
ajhechave'yre cu Zavala cué.

Co'yte co'yte rojhechaga'úva
almeno co'agä oikema ro'y
eyu che camba che mbokéra irüva
ani ne ñaña guavira poty.

Aníke ere mombyry aimére
jha'e ya ojhoitéma ndouveijhagua
ani repena co yvy apére
ndaipóri cuña nde recoviarä.

Che mbaracami asyete nde púva
emocäna chéve co che resay
topi che jhegui mba'asy añandúva
ajhechaga'úgui guavira poty.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA y
MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

miércoles, 30 de junio de 2010

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - GUARIPOLA JHE / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


GUARIPOLA JHE
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
GUARIPOLA JHE
Caminante al trote arriero oguyguýva
jhaperave'ÿva upéva cu che
ca'u ruvicha mombyrýgui oúva
guari oisyrycúva ni co'ë mboyre.

Botella de litro rugua pypucúva
ta ne ryacuavúke reina ipýpe
tayapi un clon clon jha tasapucái
jha upéi tacanai policiapeve.

Yagua membymícha ou jha ojhóva
tapere oicóva oporojhetüse
almacen rokëre mante jhovayváva
ojheca ogastava de tanto sogue.

Cu vaso labrado ipyrusuvéva
jhenyjhë upéva toroguereco
carancho pucápe aloja mboi'úicha
jha tuna ayúicha che resa co'ö.

Jha uperire opa ayujhúva
cthe tavy reíva che rendysyry
mamópa reime guaripóla jheva
nderejhe jha'eva Tupä resay.

Nde nderacuvóva co che py'apýpe
poncho lata guýpe iñemimbymi
tayosóna ndéve camambu de siete
jha asëma upépe añemborari.

Mostrador ajeno rejhe ayecóva
jha ayajhe'óva aca'u vove
jha mosto pytu che mo acävaváva
nde causama opava che resayere.

Satana rokéme añesü vaerä
ndéró nderypa guaripola jhe
yepe cu nde causa añenupä jhetárö
nde rejhe atoparö ndaicuaái tove.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - FORTÍN BOQUERON / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


FORTÍN BOQUERON
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
FORTÍN BOQUERON
Péina co chave co che corasoöme añandu porä ikyrÿi kyrÿi
ñe'ë iporava guaranietépe purajheirämi ajhecha jhagua
umi Paraguay óye'oi vaecue ñorairö recavo amo Boqueron pe
tory jha vy'ápe jhetä rayjhupaápe jhecovecueéra ojheya jhagua.

….. Viva el Paraguay jhe'íye voi osapucaipa oyatropella
….. yayucapaitéke enterovete ndayajheyaichéne ni semillarä
….. machete ore pópe roipota jha yaye'oipake ya farrea
….. ñambo vichofeo a los bolivianos jha jhecovecuérare yacopipa.

Fortín Boquerón umi boliviano oju'ai jhaguéicha omano vaecue
Fortín Boquerón nimbo raca'e isepulturarä umi tecove
a los paraguayos jhecópe tuyánte oyechaucá ichupe mba'épa ovale
jha Boquerón pe nde rerami ore corasöme oicove vaera romano meve.

….. Dia 29 co'ëtï yave oñepyrüma la osununúva
….. umi cañoncuéra jha metralladora mbocáicha avei nokirirïvéi
….. upépe ojhecha jhendy jha overáva ava'i osapucaipa
….. día 29 bandera ipópe morotï mimi oñentregapa.

Jha mi comandante Estigarribia caria'y añete iponderapýva
co Mariscal López caria'y pyajhu guerrero vale ndiyavyi león
ore corasöme nokirirïvéi rosapucaipa enterovete
Viva el Paraguay! jha Estigarribia, gloria por siempre de Boquerón.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - GRATITUD / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS DE AYER Y HOY – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.

GRATITUD
Canción de
EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
GRATITUD
Murice Rosa gala del este son las puntanas
cu iñemimbyva che yvotytype jheñoimbyre
y entre los pliegues de esas auras cordilleranas
cu ysapymicha ocucuipáva co'ë yave.

….. Casta doncella noble y sencilla como ninguna
….. che purajhéipe opa tetäre po myeracuä
….. musa soñada hoy por vosotras clavo mi pluma
….. cu oimérö guáicha pe nde apytépe che mba'erä.

Flores olientes lirios del campo inmarcesible
che liriomíme che pojhenóita águi rire
siempre implorando lo deseado lo imposible
nda che rayjhúirö amosaingóne che recove.

….. Soy andariego poeta errante maga puntana
….. na che irüvéigui umi ca'aguýpe che añoma aico
….. y es por eso que alguien me llama guyra campana
….. gua'únte umíva che ya icanguyma la che pepo.

Mi vida enferma como muriente sol del ocaso
ndaicuaavéima mba'épa che la ce recove
ya no me sobra la esperanza ni un retazo
tayúna ápe pende kyvyrónte che aicose.

….. Con vuestro ojo con vuestra risa con vuestro aliento
….. icatu poránte co'éramo ára añepojhanö
….. mi débil ala serás entonces el manso viento
….. pende peyúva pemonguerárö co che corasö.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.