Recomendados

Mostrando entradas con la etiqueta MAURICIO CARDOZO OCAMPO. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta MAURICIO CARDOZO OCAMPO. Mostrar todas las entradas

lunes, 16 de mayo de 2011

DAVID GALEANO OLIVERA - 200 ARY PARAGUÁY RETÂ ISÂSOHAGUE / 200 AÑOS DE LA INDEPENDENCIA DEL PARAGUAY - TETÂ SÂSOGUIGUA ÑE’ÊME’Ê (JURA DE LA INDEPENDENCIA NACIONAL EN GUARANI) - JURAMENTO A LA BANDERA – ÑE’ÊME’Ê POYVÍPE



200 ARY PARAGUÁY RETÂ ISÂSOHAGUE
200 AÑOS DE LA INDEPENDENCIA DEL PARAGUAY

Ohai Guaraníme:


Leer también (hacer clic) en:



Carlos III omoheñóikuri Río de la Plata Virreirenda 1776-pe ha oheja ipoguýpe Argentina, Uruguay, Río Grande ha Santa Catarina, Brasil, upéicha avei, Paraguay, Bolivia ha Chile yvy aĝagua yvateguáva. Ojehúvo upe mba’e, Paraguay opytákuri Río de la Plata Virreirenda poguýpe ha ojehekýi Peru Virreirendágui. Pe virreirenda pyahu tavaguasurâ ojeporavókuri táva Buenos Aires-pe.
El Virreinato del Río de la Plata fue creado en 1776 por el rey Carlos III, integrando en su jurisdicción los actuales territorios de Argentina, Uruguay, Río Grande y Santa Catarina actual Brasil, Paraguay, Bolivia y el norte de Chile. La creación del nuevo Virreinato del Río de La Plata desligó al Paraguay del Virreinato del Peru.

1806 ha 1807-pe Inglaterra-ygua ojeity Rio de la Pláta Virreirenda ári ha oñemomba’e umi yvy oîva Arasê gotyo ha Buenos Aires yvypehê kakuaáre. Upérô, Paraguay ha Córdoba-gui ohua’î hikuái heta ñorâirôhára oipytyvôva’ekue Inglatera-ygua ñemosême.
En 1806 y 1807 se producen las Invasiones Inglesas que ocupan las zonas del Virreinato del Río de la Plata correspondientes a la Banda Oriental y a gran parte de Buenos Aires, desde Asunción y desde Córdoba se enviaron tropas que coadyuvaron en la victoria contra los atacantes.

1810-pe, oñemboajévo Buenos Aires Aty Peteîha isâsombyréva, Paraguay Motenondehára: Bernardo de Velasco, orahauka petei jehaipyre Buenos Aires-pe oikuaaukahápe chupekuéra Paraguay Yvypehê ojehekyi ha oñemosâsoha Rio de la Plata Virreirendágui. Upérô Velasco ha iñirûnguéra -ára 24 jasypoteî ary 1810-pe- avei omboaje peteî Aty ha omoî hikuái Paraguay Yvypehê España poguýpe, Fernando VII omoakâva upérô.
En 1810, debido a la Primera Junta independiente de Buenos Aires, el gobernador realista de Asunción, Bernardo de Velasco remitió a Buenos Aires una nota comunicando la separación de la Provincia del Paraguay del Virreinato del Río de La Plata. Entonces, Velasco y sus adictos formaron una Junta el 24 de junio de 1810, reiterando su dependencia de la monarquía española de Fernando VII.

1811-pe, Mburuvichapavê Manuel Belgrano ha iñorairôharakuéra ou Buenos Aires-gui omosâsóvo Paraguáy Yvypehê España poguýgui. Upérô ha’ekuéra oñorâirô mbarete Takuary (9 jasyapy 1811) ha Paraguarípe oñemotenondehaguépe hesekuéra España rérape oñorairôva.
En 1811, las tropas al mando del General Manuel Belgrano marcharon en una expedición desde Buenos Aires para libertar al Paraguay, pero fueron derrotadas en la batalla de Takuary (9 de marzo de 1811) y en la de Paraguari por los realistas.

Hasypeve, 14 jasypo 1811 jave iñapysê pe ñemongu’e guasu omoakâva Pedro Juan Caballero ha omosâsova’ekue Paraguáype España poguýgui. Velasco, Juan Valeriano Zaballos, José Gaspar Rodríguez de Francia ha Fulgencio Yegros ojepytaso hikuái Pedro Juan Caballero ndive. Péicha, 15 jasypo arako’ême Paraguay hekove sâso, opáy, opu’â ha oguata ijehegui ha ojehekýi España poguýgui. Velasco oñemboykékuri peteî jasy ohasa mboyve.17 jasypoteî 1811-pe, peteî amandaje oiporavókuri peteî Aty Sâmbyhyrâ, omoakâva Fulgencio Yegros.
Por fin, el 14 de mayo de 1811 estalló el movimiento revolucionario paraguayo dirigido en lo militar por Pedro Juan Caballero y en lo político por el gobernador Velasco, lo componían además Juan Valeriano Zaballos, José Gaspar Rodríguez de Francia y Fulgencio Yegros. El 15 de mayo el Paraguay amaneció ya independiente. Velasco sería destituido antes de un mes. El 17 de junio de 1811 un congreso nombró una junta gubernativa presidida por Fulgencio Yegros.

Pe Tetâygua Amandaje Mokôiha oñembyatýkuri 30 jasyporundy 1813 guive 12 jasypa 1813 peve. Upérô ojeporavókuri peteî ñesâmbyhy pyahu hérava Tetârerekuára ha omoakâva Fulgencio Yegros ha José Gaspar Rodríguez de Francia; ha avei ojeporavo ñe’ê Tetâ omyengoviáva ñe’ê Yvypehême. Pe Amandaje ijatyva’ekue 3 jasypa 1814-pe ojapókuri José Gaspar Rodríguez de Francia-gui Paraguáy Retâ Ruvicha Pu’aka’apyra’ỹva.
El Segundo Congreso Nacional se reunió del 30 de septiembre al 12 de octubre de 1813 y decidió elegir una nueva forma de gobierno, el Consulado al frente de Fulgencio Yegros y de José Gaspar de Francia, adoptándose el nombre de República que sustituyó al de Provincia. El Congreso reunido el 3 de octubre de 1814, resolvió conceder el título de Dictador Supremo de la República del Paraguay a José Gaspar Rodríguez de Francia.

24 ary pukukue javeve José Gaspar Rodríguez de Francia oisâmbyhy Paraguáy. Ha’e ombotyvoi ko ñane retâ opavave pytagua resa renondégui. Upevakuére avei opaite ñane retâygua remikotevê oñemoheñói ñane retâ ryepýpente. Oñembohetave ñemitỹ, mymba ñemoña ha mba’e’apo ogapypegua. Tetâ oñemomba’e yvýre ha upéi omboja’o ha ome’ê yvyvore oñemba’apo haĝua ipype. 
El gobierno de José Gaspar de Francia que duró 24 años, cerró prácticamente el país a la influencia extranjera. En el aspecto económico se tendió a una autarquía. Se incrementó la agricultura, la ganadería y la industria casera. Se confiscaron la mayor parte de las grandes propiedades, repartiéndose la tierra para trabajarla.

1844-pe, Carlos Antonio López -ha’eva’ekue tetârerekuára- ojeporavo ñane retâ ruvichárô ha upekuévo oñemboaje avei peteî léi guasu, ha’éva peteîha ñane retâme. Ha’e oisâmbyhýrôguare oipe’ajey ñane retâ rokê pytaguakuérape; ombopyahu tekombo’e ohupytyva’erâ opavavépe, ojehepyme’ê’ỹre; ha avei omoñepyrû tape ha ogavusu apo.
Carlos Antonio López -uno de los cónsules- es elegido presidente en 1844 y a la vez se promulga una constitución, la primera del país. Durante su gobierno cesa la política de aislamiento, se organiza la instrucción pública gratuita y obligatoria, y se inicia la construcción de caminos y edificios.

Péicha, 1869 peve -umi ary pukukuépe- heñói, okakuaa ha imbarete Paraguáy Retâ mbohapy motenondehára (oñepehênguéva) rembiapo rupive. Umíva hína: Karai Guasu José Gaspar Rodríguez de Francia, Carlos Antonio López, ha ita’ýra,
Francisco Solano López. De este modo los años de formación del estado paraguayo vieron a tres fuertes líderes (emparentados) que gobernaron hasta 1869: José Gaspar Rodríguez de Francia, a quien sucedió su sobrino Carlos Antonio López, y luego el hijo de éste: Francisco Solano López


TETÂ SÂSOGUIGUA ÑE’ÊME’Ê
JURA DE LA INDEPENDENCIA NACIONAL (EN GUARANI)


Traducción al Guarani:
David Galeano Olivera

Ára 25 jasypateî 1842 jave, Tetârerekuára Mariano Roque Alonso ha Carlos Antonio López ohenói hikuái peteî Amandajépe, omboajeva’ekue heta mba’e, umíva apytépe ombojo’a ñane retâ rekosâso, avei ojeporavo ha oñemboguapy léipe máva máva ñane retâ rechaukaha, ava rekosâso heko’ypy guive ha Tekojoja Rekovoña.
El 25 de noviembre de 1842, sesionó el Congreso, convocado por los Cónsules de la República, Mariano Roque Alonso y Carlos Antonio López, que aprobó una serie de disposiciones, como la Ratificación de la Independencia, la Ley que crea los Símbolos Nacionales, la Ley de Libertad de Vientres, el Estatuto de Justicia entre otros.

TEKOSÂSO KUATIAPYRE.
Pe kuatiapyre he’i iñe’êrenondeguápe: “Ko ore ñemboheko’año ha rekosâso niko mba’eguasuete ha ndahekotapykuéiva 30 ary pukukue javeve. Umi ary ohasava’ekuépe ha Paraguáy retâ ojehekýi guive -heta jehasa asy rire- España poguýgui tapiaite ĝuarâma; avei ojehekýi taha’eha’éva pytagua retâ hekombaretesevéva poguýgui”.
ACTA DE INDEPENDENCIA.
El acta expresa en su considerando: “Que nuestra emancipación e independencia es un hecho solemne e incontestable en el espacio de más de treinta años. Que durante este largo tiempo y desde que la República del Paraguay se segregó con sus esfuerzos de la metrópoli española para siempre; también del mismo modo se separó de hecho de todo poder extranjero”.

Pe kuatiapyre oreko pokôi vore he’íva, ñemombykýpe. “Paraguáy Retâ -La Plata rekohápe- ha’éma tapiaite ĝuarâ peteî avaretâ isâso ha oñemboheko’añóva opavavete pytagua retâ hekombaretesevéva poguýgui. Mokôiha: Araka’eve ndaha’emo’âvéima peteî ava térâ tekove’oñopehenguéva mba’e. Mbohapyha: Ko’a guive ojeporavóva Tetâ Ruvichárô tapiaite oñe’ême’êva’erâ Amandajépe, akóinte oipysyrô ha oñangarekotaha ñane retâ reko’año ha rekosâsòre. Kóva ndojapóirô tuvichakuéra, ndikatumo’âi oisâmbyhy Paraguáy Retâ. Ko’ápe ndaijái Paraguáy Retâ ruvicha aĝagua ha’ekuéra oñe’ême’êhaguérema ko kuatiapyre oñemboajévo. Irundyha: umi guarini, tetâygua ha tupâoygua oñe’ême’êta hikuái ko kuatiapyre oñemboaje rire. Poha: Avavépe noñeme’êmo’âi imba’aporâ upe mboyve noñe’ême’êirô kuatiapyrépe he’iháicha. Poteîha: Tetâ Ruvichakuéra oikuaaukáta ko jehaipyre umi tetâ ñande jereguávape ha Argentina Tetâ’aty Ruvichápe, ha upéi oikuaaukajeyva’erâ hembiapokue ko amandajépe…”.
El Acta consta de siete artículos que en forma resumida exponemos: “La República del Paraguay en el de la Plata es para siempre de hecho y de derecho una nación libre e independiente de todo poder extraño. Segundo: Nunca jamás será el patrimonio de una persona, o de una familia. Tercero: En lo sucesivo el Gobierno que fuese nombrado para presidir los destinos de la nación será juramentado en presencia del Congreso de defender y conservar la integridad é independencia del territorio de la República, sin cuyo requisito no tomará posesión del mando. Exceptuarse el actual Gobierno por haberlo ya prestado en el acta misma de su inauguración. Cuarto: Los empleados militares, civiles y eclesiásticos serán juramentados al tenor de esta acta luego de su publicación. Quinto: Ningún ciudadano podrá en adelante obtener empleo alguno sin prestar primero el juramento prevenido en el artículo anterior. Sexto: El Supremo Gobierno comunicará oficialmente esta solemne declaración a los Gobiernos circunvecinos y al de la Confederación Argentina dando cuenta al Soberano Congreso de su resultado…”

SÂSOGUIGUA ÑE’ÊME’Ê.
Upérô -oñe’ême’ê haĝua- tetâygua ijatypaiteva’erâkuri hekohápe. Péicha, Paraguaýpe, opavavete (guarini, tetâygua ha tupâoygua) oñe’ême’êkuri Tendota Ogavusúpe, 6 aravo, ára 25 jasypakôi 1842 pyhareve javérô.
JURA DE LA INDEPENDENCIA.
Para la Jura de la Independencia, todos los habitantes debían hacerlo en las respectivas poblaciones. En Asunción todas las corporaciones (militares, civiles y eclesiásticas) juraron en el Palacio de Gobierno a las 6 de la mañana del día 25 de diciembre de 1842.

Uperire, Paraguay tavaygua oñe’ême’êkuri Táva Rerekua renondépe. Ambue tavakuérape katu oñe’ême’êkuri hikuái tekojojahára téra mburuvicha renondépe, ha âva -upe mboyve- oñe’ême’êraêva’erâkuri peteî tekohaygua poravopyre renondépe.
Posteriormente los vecinos asuncenos juraron ante el Alcalde. En las demás poblaciones el juramento fue tomado por el Juez o Jefe, quien primero juró ante un vecino principal.

Ha péicha, 25 jasypakôi 1842 jave, Paraguáy Retâ tuichakue javeve, ñande retâygua oñe’ême’ê ha ombo’ajejey Paraguáy Retâ hekosâsoha.
De esta forma el 25 de diciembre de 1842 en todos los rincones de la República, los ciudadanos formalizaron la independencia paraguaya.



PARAGUAY RETÂ PURAHÉI GUASU
HIMNO NACIONAL PARAGUAYO (EN GUARANI)
I
Tetânguéra Amerikayguápe
Tetâma pytagua ojopy
Sapy’ánte japáy ñapu’âvo
¡Ha’evéma! Ja’e ha opa.
                        II
Ñande ru orâirô pu’akápe
Verapy marâ’ÿva oipyhy
Ha ojoka omondoho itasâ
Poguypópe oiko ko tetâ.
                        III
Joyke’y Paraguáy iporâma
Anive máramo ñeñesû
Mbarete ha tîndy ndaijavéiri
Oîháme joja ha joayhu
Mbarete ha tîndy ndaijavéiri
Oîhame joja ha joayhu,
Joja ha joayhu, joja ha joayhu.

(Ohai Guaraníme: Mbo’ehára
Reinaldo Julián Decoud Larrosa).



REHENDUSÉRÔ:

1. “PARAGUÁY RETÂ PURAHÉI GUASU – HIMNO NACIONAL PARAGUAYO” (GUARANÍME),
EHESAKUTU KO’ÁPE:


2. “HIMNO DEL BICENTENARIO”,
ohai ha ombopurahéiva EDGAR GALEANO DOMÍNGUEZ,
EHESAKUTU KO’ÁPE:


ooo000ooo


JURAMENTO A LA BANDERA – ÑE’ÊME’Ê POYVÍPE
Ombohasa Guaraníme:
DAVID GALEANO OLIVERA


En este día venimos a depositar bajo tu sombra
Ko árape roju romoî ne kuarahy’âme,
la ofrenda de nuestro puro patriotismo
jopoiramo, ko mborayhu añetete roñandúva ñane retâre
a fin de que ondees siempre bella y triunfante
akóinte reveve haĝua porâ ha tenondete
donde quiera que te lleve la fuerza del destino.
Taha’eha’éva tapére

¡Compañeros! ¿Queréis que el rojo de nuestra bandera
¡Irûnguéra! ¿Peêpa peipota ñande poyvi sa’y pytâ
sea siempre simbolo de la gloria que evoque
akóinte heko verapy ha tañanemomandu’a
el deber de todo paraguayo de verter su sangre
opavave Paraguay retâmegua, tekotevérô, ome’êva’erâha huguy
en defensa de la integridad e independencia de nuestra patria. ( Si lo queremos)
oipysyrô haĝua ñane retâ rekove ha sâso?. (Upéicha roipota)
¿Queréis que el blanco de nuestra bandera sea siempre
¿Peêpa peipota ñande poyvi sa’y morotî tañanemomandu’a akóinte
evocador de la paz y confraternidad en el horizonte de nuestra patria? ( Si lo queremos)
py’aguapy ha tekoayhúre ñane retâ ojepysoha rupi?. (Upéicha roipota)
¿Queréis que el azul de nuestra bandera sea siempre
¿Peêpa peipota ñane retâ sa’y hovy tañanemomandu’a akóinte
evocador de grandeza como el cielo de nuestra patria? ( Si lo queremos)
teko tuichávare tuichaháicha ñane retâ? (Upéicha roipota)
¿Queréis ,en fin, que esa tricolor bandera sea siempre
¿Peipotápa, amo hapópe, ñande poyvi isa’y mbohapýva akóinte tañanemomandu’a
la evocadora de paz, justicia, de prosperidad y bienestar?
tañanemomandu’a tekojoja, tekojojame’ê, tekoporâ ha tekokatúre?
Pues bien: Juremos en este día memorable
Aipórô, ñañeme’êke ko ára ijojaha’ŷva
que la amaremos eternamente y la defenderemos
tapiaite jahayhutaha ichupe ha ñaipysyrôtaha ichupe
con todo el fervor y entusiasmo de nuestro corazón
jeroviapýpe ha py’arory añetetépe, osêva ñane korasôgui
y con toda la energía de nuestros brazos...
ha ñande jyva pu’aka mbareteve rehe…
Si lo juramos...
Roñe’ême’ê…

ooo000ooo



1.-BANDERA DE MI PATRIA EN VERSIÓN GUARANI.-
Letra y Música:
Letra versión Guarani: EDGAR GALEANO DOMÍNGUEZ.
Rehendusérô, ehesakutu ko’ápe:



2.-BRAVO PARAGUAY EN VERSIÓN GUARANI
Música:
Letra versión Guarani de
EDGAR GALEANO DOMÍNGUEZ.
Rehendusérô, ehesakutu ko’ápe:



3.-ES LINDA NUESTRA TIERRA EN VERSIÓN GUARANI
Música:
Letra versión Guarani de
EDGAR GALEANO DOMÍNGUEZ
Rehendusérô, ehesakutu ko’ápe:




4.-BAJO EL CIELO DEL PARAGUAY EN VERSIÓN GUARANÍ
Música:
Letra versión Guarani de
EDGAR GALEANO DOMÍNGUEZ.
Rehendusérô, ehesakutu ko’ápe:





DAVID GALEANO OLIVERA - SY ÁRA – DÍA DE LA MADRE / CHE SYMI PORÂ Ñe'ẽpoty ha pumbasy: MAURICIO CARDOZO OCAMPO



SY ÁRA – DÍA DE LA MADRE
Ohai Guaraníme:
Leer también (hacer clic) en:


Paraguáy Retâ me Sy Áraoñemomorâ 15 jasypojave ojehecharamóvo Juana María de Lara-pe -kuña arandu ha ipyapýva- omba’apova’ekue kuimba’ekuéra ndive omosâso haĝua ñane retâ upe 14 ha 15 jasypo 1811jave. Jepémo ha’e naimembyjepéi upe 15 jasypo ko’ême opavavete ohero chupe: Paraguáy pyahu sy. Avei, upe 15 jasypo arako’ême Juana María de Lara omoĝuahê -jopóirô- Pedro Juan Caballero-pe yvoty apesâ isa’ypytâ, morotî ha hovýva, ouhágui avei ñane retâ poyvisa’y.

El día de la Madre es el 15 de mayoen la República del Paraguay, en homenaje a Juana María de Lara, mujer sabia e hábil que fuera protagonista del la Independencia de nuestro país. Como ella no tenía hijos, la bautizaron, ese 15 de mayo: Madre del nuevo Paraguay. Asimismo, ese 15 de mayo, Juana María de Lara obsequió un ramo de flores naturales de colorrojo, blanco y azul a Pedro Juan Caballero; de ahí también los colores de nuestra bandera.


Sy Ára ojegueromandu’a ypy Grecia ymaveguarépe oñemomorâvo Rea-pe, ha’éva teko’apyre’ŷ Zeus, Poseidón ha Hades sy.

Las primeras celebraciones del Día de la Madre se retrotraen a la antigua Grecia, donde se le rendían honores a Rea, madre de los dioses Zeus, Poseidón y Hades.


Pe Encyclopaedia Britannica-pe niko he’i: “Peteî arete, vy’arâ,oúva sy momorâgui ojegueromandu’áva Grecia ymaveguarépe. Upe sy ñemomba’eguasu ojejapómi Cibeles, Rea térâ Teko’apyre’ŷ Sy Guasureraitépe oĝuahêvo ára ipo’áva, Asia Mirîtuichakue javeve”.

La Encyclopædia Britannica dice: "Un día de fiesta derivada de la costumbre de adorar a la madre en la antigua Grecia. La adoración formal a la madre, con ceremonias a Cibeles, o Rea, la Gran Madre de los Dioses, se ejecutaba en los idus de marzo por toda Asia Menor".


Péicha avei Romano-kuéra ohero hikuái “Hilaria” ko arete guasúpe. “Hilaria” ohasákuri Grecia-gui Romano-kuérape, ogueromandu’áva upe arete 15 jasyapyarako’ême, Cibeles Tupâópe, mbohapy ára pukukue javeve.

Igualmente los romanos llamaron a esta celebración La Hilaria cuando la adquirieron de los griegos y se celebraba el 15 de marzo en el templo de Cibeles y durante tres días.


Kirito ohapykuehóvaypykue katu ombohasa upe arete omomorâhaĝua Tupâsy Maria-pe, ha’éva Hesusy. Upe arete niko ojegueromandu’ajepi 8 jasypakôijave ha’éva Inmaculada Concepción ára ha upe guive opytáva sy árarô heta tetâme.

Los primeros Cristianos transformaron estas celebraciones en honor a la Virgen María, la madre de Jesus. En el santoral católico el 8 de diciembrese celebra la fiesta de la Inmaculada Concepción, fecha que se mantiene en la celebración del Día de la Madre en varios países.


Sy Áratérâ Sykuéra Áraniko peteî jeromandu’a omomorâva sykuérape. 1870-pe ndaje Julia Ward Howe omoheñoiva’ekue Sy Ára pyahu ko’áĝa rupi jaikuaa ha ñamomba’eguasuháicha. Ha’e omoheñóikuri upe ára omoherakuâségui py’aguapy ára, sykuéra rupive.

El Día de la Madre o Día de las Madres es una festividad que conmemora a las madres. El moderno Día de la Madre fue creado por Julia Ward Howe, en 1870, originalmente como un día de madres por la paz.


ooo000ooo


CHE SY MARANGATU
NINFA LINA GONZÁLEZ
rembiapokue

Che sy marangatu
Nde ha’e kuña ijojaha´ŷva
Nde rekove ysyrysakâicha ipotĩasyva
Ko’ê ko’êre ne memby reguerochichîva
Ha remyenyhê kunu’û ha mborayhúgui
Nde ha’e tekove imarangatúva
Nereñandúiva kane’ô, mba´asy
Reipotágui ne memby osê porâjoaite
Rehovasa tapiaite hekove, oipykúi
Haġua tape potî
Ha´e che sy porâite!!!
Ne ne´ã henyhê mborayhúgui
Ku ne memby ne renóiramo
Ha´etevoi ku panambi pepo paráicha
Hendápe reveve reju
¡Ha che sy marangatu
Tupâ ha isy tanderovasa
Ne resâi ha reikove puku haĝua


IPORÊ’ỸGUI CHE SY
SILVIO O. SALINA rembiapokue

Roguapymíta ko ñasaindýpe
ore symíre taoremandu’a
ore rejáva mba’embyasýpe
ko arapýre ore angata
Oġuahênguévo ko pyharente
ndorovy’ái anga ore añomi
ore âhóva rehechaségui
rohayhuetéva ore symi
Ha Ñandejára ha tupâsýme
rojeruréva tohechauka
ko ore képe ára ha ára
ore symime torohecha.


CHE SYMI PORÂ
Ñe'ẽpoty ha pumbasy:
Leer original (hacer clic) en:

Rohechaga'u che symi porâ
ha ku mombyry chehegui reime,
reikuaanga'u py'atarova
nachemonguevéiva ymaite guive.
Ñemokunu'û hyakuâmbavoíva
roheja guive chemotyre'ŷ,
hi'â chepepo, aveve aha,
nde ypýpe aguejy, roñandu che sy.

Arekóva iñongatuhápe
amo che anga ruguápe
che sy ne mborayhumi,
avave noĝuahêi hendápe
ha pe kuarahy ratáicha
ohesapéva ha omimbi.

Aromandu'a ne marangatu
mombyry guive che symi porâ,
mombe'upyrâmanteko ajuhu,
nde rekovekue ysyry sakâ.
Kuña Paraguay nde rekopete
nde ndereikuaái jahéi, kane'ô,
nde sýgui reru Residenta-kue
ha che ne memby péina amono'ô.


REHENDUSÉRÔ PURAHÉI SÝPE ĜUARÂ, EHESAKUTUKO’ÁPE:
1. CHE SYMI PORÂ - LUIS ALBERTO DEL PARANA (Guaraníme):

2. CHE SY – RAFAEL VARGAS (Castellano-Guarani):


ooo000ooo



TETÂ SÂSO KUÑA GUARANI HA PARAGUAY PYTYVÔRE
Ohai: Paublino CARLOS FERREIRA QUIÑÓNEZ


ÑEPYRÛ
Guaranikuéra omomba’eguasu ikuñanguérape, kuña rembiapo ojehecharamo katuete ijapytépe, héraguimavoi oñepyrû, péicha jahecha umi mba’e iporâvéva oîva tekohápe oipuru ombohéra haĝua ichupekuéra: Yvoty, Mbyja, Mbyja ko’ê, Yvága, Panambi, Jasy, Mburukuja Poty, Jeruti, Arami, Mainumby, Ko’êju, Ysapy, Yrupê, Amambay, Pykasu, Mbyju’i ha hetave.
Upéinte karai Carlos Antonio López ohera’o chupekuéra, omyengovia hağua hératee peteî castellano-peguáre. Upe mba’e oñepyrû colonia aja, españa-ygua ombohéra criadas ikuñanguérape, ndoikuaáivoi herakuéra, ambue mba’énte oheka hikuái, ha upekuévo omomemby chupekuéra.
Karai Domingo M. de Irala, ko’ápe ou ojapo “Paraiso de Mahoma”, kuña Guarani aty imba’erâ, oñemohenda Limpio, ymave hérava’ekue Tapuápe, omano mboyve ohai’uka i-testamento, escribano Juan de Valderas rovake, ary 1550-pe, ñepyrûrâ ojerure ojejapo haĝua chupe misa omano rire, ha upéi he’i kóicha: Diego M. de Irala, Antonio M. de Irala ha Ginebra M. de Irala ha’éva María membykuéra ha’éva i-criada ha Pedro de Mendoza rajy; Doña Marina Irala, Juana memby i-criada; Doña Isabel de Irala, Águeda memby i-criada; Martín Pérez de Irala, Escolástica memby i-criada; Doña Úrsula de Irala, Leonor memby i-criada; Ana de Irala, Marina memby i-criada; ha María, Beatríz memby Diego Villapando criada. Porundy ñemoñare oheja, pokôi sy membykuéra, opavave kuña ñande ypykue ha opavave héra castellano-pe.
Péva ha’e ñande “Primer Gobernador del Paraguay”, omoñepyrûva’ekue mestizaje ñane retâme.
Pe Nacionalidad Paraguaya ndaha’éi ku oñepyrûva’ekue aipo he’iháicha heta tembiasahára “pacto de alianza hispano-Guaranígui”, ndaha’éi mborayhu pa’ûme, pe mestizaje niko oñepyrû colonia árape, ojeguerekórô kuña Guarani ñande ypykue tembiguáirô. Kuña ha’e pe ohasa asyvéva’ekue upérô, ojehera’ógui chupekuéra, ha’éva mba’e tuichavéva chupekuéra ĝuarâ, héra niko ohechauka hi’ánga.
Guaranikuéra apytépe kuña ikatu oiko cacique-ramo. Péicha Semana Santa ary 1539-pe oiko rebelión ojejukahápe heta mburuvicha, péva rire kuñanguéra ojapo avei sublevación españa-yguáre, upe tembiapo omyakâ cacica Juliana, nosêporâi hikuái ha ojeikuaámarô ha’e omopu’âhague hapichakuérape ojejuvy’uka plaza-pe, oñe’êmondóre péicha Alvar Núñez Cabeza de Vaca.
Hesegua oñemombe’u peteî pyharépe ndaje, Juliana ojuka iménape españa-ygua karai Nuño Cabrera ha upéi osê he’i hapichakuérape ojapo haĝua avei hikuái upéicha.

HETEPY
Oî avei tembiasápe, peteî Tratado de Paz, omboheraguapýva’ekue Dr Francia ha cacique Nagolati, omyakâva mbajakuérape, ary 1821-pe, upérô cacica Catalina ojapo ñe’êasaháramo. Péicha Catalina ha’e kuña peteîha oîva ñane retâ rembiasápe omba’apóva tendota ykére ñe’êmbohasaháramo.
Avei Guaranikuéra apytépe, kuña oĝuahêvo ára ha’e opytu’usevévo, ikatu oipuru peteî mitâkuñáme, omyengoviávo chupe, ojapopa haĝua tembiapo ógapegua ha avei ohechakuaa haĝua iména remikotevê taha’eha’évape ĝuarâ.
Péicharô jepe ha’e omyakâ hóga ha opavave oñe’êrendu chupe, ha’e tembireko, upéva imba’etee, upérô oñembohéra chupe “Machu”. Kóichagua jepokuaa omombarete ha omoingove ména ha tembireko jokupyty.
Kuña Tetâ Paraguay upévare ipyapy, imbarete, tuicha mba’e ñane retâ rembiasápe, hese ae oikove ñane ñe’ê Guarani, hese ae oikove ñane retâ isâso haĝua!!! (Protagonismo Histórico del Idioma Guarani-Roberto Romero mba’e).

KUÑA TETÂ PARAGUAY  MANDU’ARÂME
Kuñakaraikuéra oipyhyva’ekue jeguaka hapicha kuñágui, upe 10 jasypoapy 1867 jave (Mujeres receptoras de las joyas, aquel 10 de agosto de 1867): Escolástica Barrios de Gill, Josefa Antonia Carrillo de Escalada, Ana Josefa Mora de Haedo, Antonia Alcorta de Talavera, Carmen Palacios, Tomasa Bedoya de Fernández, Rosa Escalada de Goiburú, Felipa Molinas, Rosalía Mazó de Chirife, Rosa Aquino, Mercedes Ibarra ha Trinidad Calonga de Espínola.

OME’ÊVA’EKUE IJEGUAKA (DONANTES DE JOYAS)
Escolástica Barrios de Gill, Elisa Alicia Lynch, Clara Escato de Goiburú, Rafaela Carrillo López de Bedoya; Rosario Escobar, Gregoria Escobar, Marta Machaín, Bárbara Machaín de Haedo, Concepción Galeano, Rosalía Mazó de Chirife, Ramona Insfrán de Codas, Eneida Peña de Molinas, Dolores Vázquez de Acosta ha imemby Basilicia, Cecilia, Rosa Cándida ha Valeriana; upéicha avei, Olivia Zárate de Zárate.
Umi kuña okaraygua ome’êva’ekue ijeguaka apytépe oî: Ninfa Centurión de Villar, Segunda Espínola de Irrazábal, María del Socorro Yegros ha Juana Francisca Ramírez ouva’ekue Hyatýgui ( Félix Pérez Cardozo)
Ky’ŷindýgui ouva’ekue katu ko’âva: Rosa Agustina Quiñónez de Ramírez, Antonia Lovera de Ramírez, Saturnina Cárdenas de Cáceres, Isabel Samaniego, Francisca Sosa, Anselma Flores, Genoveva Recalde, Epifania Lataza, Asunción Bogado ha Tomasa Recalde.
Táva Villarricaygua katu kuñakarai Ramona Insfrán de Codas, Benita Olasaga de García, Dolores Larramendi de Queirolo, Asunción Marecos de Benítez, Simeona González de Brizuela ha Coronada Figueredo de Espínola.
San Pedro del Ykuamandyjúgui ouva’ekue ome’êvo ijeguaka katu:Rosa Alvarez de Valiente, Casimira Roa de Ríos, María del Rosario Valiente ha Natividad Bernal de Aguiar.
Umi kuña ndoguerekóiva jeguaka katu ome’êkuri karreta henyhêva temitŷnguégui (kurapepê, avati, mandi’o). Umíva apytépe oîkuri: Nieves Martínez térâ kuñakarai Walda Paredes oikóva Kapiatápe. Pirajúgui ouva’ekue katu: Dominga Simbrón de Méndez, Susana Caballero de Báez, Pilar Caballero de Maldonado, María Laura de Aquino haMaría Telesfora Urbieta.
Ko’â kuña apytépe oîkuri ipojeravéva ha upehaguére ñane retâ sâmbyhyhára ome’êkuri chupekuéra jopói hérava Gran Cruz de la Orden Nacional del Mérito. Umíva apytépe oî kuñakarai Cristina Talavera de Alarcón ha kuñakarai Atanasia Escato.
Tomasa Bedoya de Fernández ha Micaela Talavera-pe niko ojeporavókuri ome’ê haĝua Tetâ sâmbyhyharakuérape umi jeguaka oñemono’ôvakue. Ha’ekuéra omoĝuahê avei aipo Aranduka Itaju (Libro de Oro), oñemboguapyhaguépe máva mávapa umi kuña oipytyvôva’ekue ha mba’e ome’êkuri ñane retâ pytyvôrâ.
Kuñakarai Teresa Silva de Lamas he’iva’ekue, ikorasô ipópe: “Che ména ojejukáma ko Ñorairô Guasúpe, péicha avei heta che rembiayhujára omanónte avei. Mokôi mba’éntema niko hemby chéve: che membymimi ha ko’â che jeguakakuéra. Ko’â mitâmimi, ha’éva umi chemoingovéva, name’êmo’âi peême; áĝakatu ame’êmbaitéta che retâme ko’â che jeguaka ani haĝua ho’a ñane retâ poyvi”.
Ary 1811 jave Juana María de Lara omba’apo mbarete tetâ isâso haĝua pe 14 jasypo pyhare, ha’e ogueraha marandu oñepu’â haĝua; hendive oî avei pe pyharépe Facunda Speratti, Fulgencio Yegros mborayhu.
Ary 1869 jave, 7 jasyporundy, oñepyrû Escuela Central de Niñas ha isâmbyhyhára Mbo’ehára Guasu Kuñataî Asunción Escalada.
Ary 1896 jave, Celsa ha Adela Speratti omoñepyrû Mbo’ehao kuñame año, ojeheróva Colegio Nacional de Niñas. Ha’angakuéra oñemoî viru Mokôi Su Guaraníre.
Ary 1902 jave, Ramona Ferreira  omotenonde peteî haipyre hérava “La voz del siglo” upévare ha’e kuña peteîha motenondehára marandu rehe, Tetâ Paraguaýpe.
Ary 1921 jave, María Felicidad González  omotenondeva’ekue kuña rérape Atyguasu, Montevideópe, ary 1933.
Ary 1936 jave, Serafina Dávalos oñepyrû ypy “Unión Femenina del Paraguay”, avei “Liga Paraguaya Pro-derechos de la Mujer”.
Ary 1943 jave BCP omboaje  Viru hera haĝua GUARANI ha oñemoha’ânga tai G rupi.
Ary 1975 jave, BCP oipuru kuña Tetâ Paraguaygua ra’ânga virúpe, upérô guare 5 guarani.
Ary 1976 jave, Hortencia Galli de Mersán omoñepyrû Consejo Nacional de Entidades de Beneficiencia  ha Organización Voluntaria, upévare EEUU ome’ê chupe jopói hérava: Medalla del Bicentenario de la Independencia de los EEUU.

MOHU’Â
Opa ko’â mba’e rehe ñanemandu’ávo pe ñane korasô oryrýi ha ndaikatúi jaheja tapykuépe Kuñáme ko VY’AGUASU, mokôisa ary ñane retâ ombotýre. Ko’â mba’e rupive jahechakuaa ha ñamomba’eguasuva’erâ Kuña Paraguáy rekove ha rembiasa. Tekotevê ñane mandu’a ko jasýpe avei SY ÁRA ha herapekuéra ko tembiapo.

¡VY’APAVÊ SY ÁRA HA TETÂ SÂSÓRE!


viernes, 9 de julio de 2010

MAURICIO CARDOZO OCAMPO - NDAIPOCUAAI CO NE PORE’YN (PURAJHEI) / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.

NDAIPOCUAAI CO NE PORE’YN
(PURAJHEI)
Canción de
MAURICIO CARDOZO OCAMPO.
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
NDAIPOCUAAI CO NE PORE’YN
Jheta rire rojhacjhu porä
jheta rire romocunu'ü
co'ágä péina angä che reyá
rejhacjhuvéva pa reyujhu.
jheta rire yayo jhavi'u
co'ágä péina nde tapere
jha tesaýpe che mbo yajhu.

….. Ne ra'anga mante amoñe'ë
….. ne ra'anga péina amoataindy
….. jha imilagro tamora'e
….. oike ne acäme reyu yey
….. mba'e mbyasýpe che pyjhare
….. mba'e mbyasýpe co'ë yey
….. ndépa che ama mamo reime
….. ndai pocuaái co ne pore ïn.

Carameguäme typói yegua
ao po'igüi iyapo pyre
nde remonde mi vaecue yma
che ra'arövo cu pyjhare.
Péina diamela ipoty yera
péina jazmín jhyacuavurei
che resa cuera catu icämba
nde rechaségui che cambami.

.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

jueves, 8 de julio de 2010

MAURICIO CARDOZO OCAMPO - MOMBYRY GUIVE / Fuente: CANCIONES PARAGUAYAS – Recopilación: MARIO HALLEY MORA y MELANIO ALVARENGA.


MOMBYRY GUIVE
Purajhéi
Canción de
MAURICIO CARDOZO OCAMPO.
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.

MOMBYRY GUIVE
Mombyrygüi che retä ñaimo'ä rojhacjhuve
jhi'äte maco aveve nerenda peve vocoi rojhecha
ta'u nde y ro'ysä, topi co che acanundu.
Pore'yn pucu rojheya güive che py'a yuca.

Yaicovéva yayuechä jhe'íva nico ñe'ë
upe jhárente oicove añete nga'u upé ñe'ënga
jhetaitépane avy'a nde ypype aguajhë yave
nde che retä Paraguay che ajhöva nderejhé.

Mbombyry güive jheta rojhechaga'u
mbombyry güivé nderejhé che mandu'á
Jhi'änte aguajhë che sype amo cunu'ü,
jha che resay jha'éntema to mocä.

Che mitä irungüe taiyatypa cherejhe.
Tove tojhendu che py'a remimbyasy
mbombyry güive upépente yajhecha
ñande Paraguay ndaipóri imboyoyajha.
.
Fuente:
Recopilación: MARIO HALLEY MORA
y MELANIO ALVARENGA.
Asunción-Paraguay 1991.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

martes, 4 de mayo de 2010

MAURICIO CARDOZO OCAMPO - CAMINITO / TAPEMI (UN TANGO, VERSIÓN EN GUARANI) / Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO VI Autor y ©: MARIO RUBÉN ÁLVAREZ

CAMINITO / TAPEMI (*)
UN TANGO EN GUARANI
Versión al guaraní (*):
MAURICIO CARDOZO OCAMPO
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
Para los músicos paraguayos que estaban en Buenos Aires, la década de 1930 era de luchas y esperanzas. Salidos de su terruño, habían recalado en ese puerto donde la guarania y la polca, de a poco, habían ganado un espacio.
La figura del maestro JOSÉ ASUNCIÓN FLORES empezaba a ser ya emblemática. Los músicos argentinos respetaban la solidez de su arte y apreciaban la grandeza de su sencillez. Lo querían porque era inmenso y seguía siendo humilde.
Los encuentros entre paraguayos y argentinos eran frecuentes. Eran hermanos en el común cariño a la música. Los límites de las fronteras se habían borrado en las largas peñas, en las interminables guitarreadas que miraban los ojos del alba sin un bostezo.
Un día-cuenta AGUSTÍN BARBOZA en RUEGO Y CAMINO (1)- intérpretes y compositores de ambos países se dieron cita en la casa de BENITO QUINQUELA MARTÍN, el mítico pintor de La Boca. Era amigo de Flores, FÉLIX PÉREZ CARDOZO, de Agustín y de muchos otros que, con sus instrumentos empezaron a llegar.
El compositor argentino JUAN DE DIOS FILIBERTO, autor del célebre tango CAMINITO también estaba allí, compartiendo el tallarín infaltable de la mesa del artista plástico anfitrión.
A los postres, con el vino corriendo de mano en mano para que la alegría circule sin trabas del corazón al rostro, se desenfundaron las guitarras, las arpas y los bandoneones. La música era ya la verdadera ducha de la hospitalaria casa.
AGUSTÍN BARBOZA le anunció -en un momento de la musiqueada--, a Filiberto que le iba a dedicar una nueva canción paraguaya. El maestro agradeció el gesto sin intuir lo que estaba a punto de llegar.
"Anuncié el tema con el nombre de TAPEMI y con FÉLIX PÉREZ CARDOZO en el arpa y la guitarra a cargo de PRUDENCIO GIMÉNEZ, entoné la pieza en guarani, traducida por MAURICIO CARDOZO OCAMPO", relata Barboza en la página 43 de su libro citado.
"Las bordonas de Pérez Cardozo, con sus manos de gigante dando el exacto compás del tango, el punteo puntilloso de PRUDENCIO GIMÉNEZ, que ya era aporteñado hasta en el hablar, y yo, con mi mejor acento imitando a mi ídolo AGUSTÍN MAGALDI, atacamos con vigor la novedad", continúa contando el cantor preferido de JOSÉ ASUNCIÓN FLORES.
Por la melodía, en los primeros compases, JUAN DE DIOS FILIBERTO se dio cuenta que ese ropaje diferente pero igual era de su entrañable CAMINITO.
"Al terminar la canción, se levantó emocionado aplaudiendo como un niño y acercándose preguntó ansioso
-¿Cómo dijo que se llama ?
- Tapemi-, le respondí.
- Tapemi, Tapemi -siguió repitiendo- Me encanta, me gusta más que Caminito, es más dulce Tapemi ", cuenta Barboza.
Filiberto, al día siguiente, le anunció por teléfono a Pérez Cardozo que en su programa de Radio Belgrano iba a hacer un concurso con las versiones de CAMINITO a otros idiomas. Le adelantó que la traducción de Cardozo Ocampo al guarani es la que más le satisfacía a él.
"El maestro Filiberto cumplió con su cometido y él, que actuaba sin cantor, me dio la brillante oportunidad y el privilegio de interpretar con su orquesta TAPEMI. La amistad nacida entonces fue otro espaldarazo pues gracias a él pasamos a actuar con la orquesta Ortiz Guerrero con excelente suceso en Radio Belgrano y al poco tiempo obtuvimos un ventajoso contrato con la emisora número uno del momento: Radio El Mundo", concluye AGUSTÍN BARBOZA.
(1) Barboza, Agustín. Ruego y camino. Asunción, Fundación Agustín Barboza, 1996.

CAMINITO
Caminito que el tiempo ha borrado
que juntos un día nos viste pasar,
he venido por última vez
he venido a contarte mi mal ! ...
Caminito que entonces estabas
bordado de trébol y juncos en flor.
Una sombra ya pronto serás,
una sombra lo mismo que yo...

Desde que se fue, triste vivo yo
caminito amigo, yo también me voy.
Desde que se fue, nunca más volvió,
seguiré sus pasos, caminito, adiós.

Caminito que todas las tardes
feliz recorría cantando mi amor
no le digas si vuelve a pasar
que mi llanto tu suelo regó...
Caminito cubierto de cardos
la mano del tiempo tu huella borró,
yo a tu lado quisiera caer
y que el tiempo nos mate a los dos.
.
Letra : Coria Peñaloza
Música : Juan de Dios Filiberto
.
TAPEMI
Tapemi rekañýva rehóvo
ojojyvámire yma rohasa
péina agã aju ipahaite
ha’e ndéve che py’a juka.
Tapemi hovyûmbamíva upérõ
maymáva yvotymi hory nde rehe
péina agã ipiru nde yvoty
ta’angárõ renco che jave.

Che reja guive nñmbyasýpe aiko
Tapemi che irûva che aha nde jave
Che reja guive ohoiteva’ekue
ahekávo aikóne amano meve.

Tapemi ka’aru vovemínte
tory, purahéipe rojumiva’ekue.
Aniangáke eretei chupe
tesaýpe rohypýi hague.
Tapemi rejero’áva rehóvo
ñuatî ha ñana ne ñuã che jave
hi’ãiténte ko’êramoite
asapy, amano nendive.
.
Versión al guarani: Mauricio Cardozo Ocampo.
.
Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO VI
HISTORIAS DE CANCIONES
POPULARES PARAGUAYAS
Autor y ©:
MARIO RUBÉN ÁLVAREZ
Edición del autor y Julián Navarro Vera
Dibujo de tapa: “MBOKAJA HA’EÑO”,
óleo de CAMILA FRETES GÓMEZ
Diseño de tapa: JOSÉ ALFREDO BENÍTEZ
Editora Litocolor S.R.L.
Asunción-Paraguay 2006
.
Visite la
GALERÍA DE LETRAS
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

lunes, 3 de mayo de 2010

MAURICIO CARDOZO OCAMPO - PUEBLO YBYCUÍ, CHE PUEBLO PORÃ / Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO V - Autor y ©: MARIO RUBÉN ÁLVAREZ


PUEBLO YBYCUÍ, CHE PUEBLO PORÃ
NOSTALGIA EN DOS TIEMPOS
Letra: MAURICIO CARDOZO OCAMPO
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
Una de las características de los creadores de poesía y música de inspiración folklórica en nuestro país es cantar a su valle, a la tierra que lo vio retozar de niño. Es una insistente llamada interior que acosa al autor hasta que al fin sus sentimientos se vuelcan en una obra cuyo destinatario es su lugar de nacimiento. Está hecha en clave de añoranza, de retorno y de infinitas ganas de quedarse para siempre en lo que considera el edén perdido y hallado en la triste voz de la nostalgia.
Don MAURICIO CARDOZO OCAMPO -nacido en Ybycuí, departamento de Paraguarí, el 14 de mayo de 1907 y fallecido en Buenos Aires el 5 de mayo de 1982-, no es ajeno a este patrón de conducta de nuestros artistas populares. Él, no satisfecho con haberle dedicado a su patria chica Pueblo Ybycuí muchos años después compuso CHE PUEBLO PÕRÃ.
La primera es una guarania honda, melancólica y solemne. En ella se vuelca el alma del andariego que está lejos de lo que más ama y extraña. El poeta argentino OSVALDO SOSA CORDERO interpretó el techaga’u del autor de la música -MAURICIO CARDOZO OCAMPO- y ordenó las palabras a imagen y semejanza del alma de su coautor.
La melodía tuvo que haber sido compuesta alrededor de 1930. ELADIO MARTÍNEZ y CARDOZO OCAMPO cantaban a dúo (1) desde la Movilización de 1928 cuando ya casi ardía la guerra entre Bolivia y Paraguay. Algún tiempo después de la desmovilización, en 1931, con la Compañía Uruguaya de Comedias de Antonio Cuore salieron de gira, recalando, finalmente en Buenos Aires. Es posible que Cardozo Ocampo ya llevara consigo la música. Tal vez la compuso ya en la capital argentina. El rastro preciso que es posible encontrar data de 1934 cuando el dúo MARTÍNEZ-CARDOZO grabó por primera vez la composición.
Un dato curioso es que una de las cuartetas hacía alusión a la guerra, con el tronar del "impío cañón". ANIBAL CARDOZO OCAMPO, hijo de don Mauricio, dice que su padre, con el tiempo, prefirió sacar esa alusión bélica y simplificar la estrofa al respecto.
Muchos años después, cuando don Mauricio regresaba al Paraguay con la intención de quedarse definitivamente, creó la letra y la música de CHE PUEBLO PÕRÃ. "Esa obra tiene que ser de finales de la década de 1960 y la tuvo que haber hecho en Asunción cuando retornaba con mucho entusiasmo", sostiene ANÍBAL CARDOZO OCAMPO. Mientras tanto, JOSÉ MAGNO SOLER, cantor del CONJUNTO PERURIMÁ que dirigía don Mauricio, conjetura que la polca es de la década de 1950 y que tuvo que haber tenido su origen en Buenos Aires, donde el compositor residía con su familia por entonces. "Recuerdo que cuando vino recién, por 1967-68, él le dio la partitura original a CÉSAR MEDINA y él me pasó a mí para que yo la cantara", rememora Soler.
"Con los años, papá le agregó dos versos finales que no estaban en el original. Allí expresa su deseo de ser enterrado en su pueblo", cuenta Aníbal.
El deseo de don Mauricio fue cumplido por sus familiares. Mientras un avión arrojaba pétalos de rosas, él se abrazaba para siempre a la tierra que tanto había amado y a la que cantó con la ternura de un hijo que habiéndose ido nunca se fue.
(1) Cardozo Ocampo, Mauricio. Mis bodas de oro con el folklore (Memorias de un pychâi). Asunción, 1980, segunda edición.

PUEBLO YBYCUÍ
Oh! Pueblo Ybycuí, tierra paraguaya que me vio nacer.
Oh! rincón guarani, cofre que atesora todo mi querer.
En tu humilde solar corrieron mis años de feliz niñez;
hoy, paria en mi vagar, mi anhelo tan solo es verte otra vez.

Yo quisiera volverte a encontrar
tan risueño cual yo te dejé,
con tu huerto exhalando azahar
y niño azoté.
Y detrás de una reja de amor
atraída por mi mbaraka
ver de pronto surgiendo cual flor
che jegustaha.

Oh! Pueblo Ybycuí, qué florido estabas cuando te dejé.
Hoy, rincón guarani, de lejos te lloro por verte otra vez (*)

Mas, quisiera volverte a encontrar
tan risueño cual yo te dejé
con tu huerto exhalando azahar
y niño azoté.
Y al igual que en los tiempos de ayer
recibir de mi madre otra vez
(*) La estrofa original decía:
Oh! Pueblo Ybycuí, qué florido estabas cuando te dejé.
Hoy rincón guarani lloras tu tributo de sangre y de sed
pues impío el cañón , destruyendo vidas con saña y maldad,
la materna ilusión convirtió en amarga y cruel realidad.
las caricias que supieron ser
dicha en mi niñez.
.
Letra: Osvaldo Sosa Cordero
Música: Mauricio Cardozo Ocampo
.
CHE PUEBLO PÕRÃ
Ajúnte rohechami mombyry asyetégui
heta rohechaga’u nde che pueblomi;
tamoasâími nde rokáre che py’aitégui
che purahéi kunu’ũ ryakuã pacholi.
Bandada korochire péina che moirũma
aponderami haguã ne marangutu.
Akóinte hyakuã porã mayma nde yvoty mitãkuñaita
ha itekove ne mitã rusu che pueblo porã.
Vy’águinte che rasẽ ahenduvove ne campana pu
Ha péina pype hekoviapaite ko techaga’u.

Péina Arasaty, hovái Costa Hũ ha Paso Paré,
péina Rincon’i, Cerro Tatu Kua
ha Isla Pa’ũ che vy’ahague.
Oime Cordillera yvága rovái ñu hovy porã
pépe opurahéi ku Salto Cristal
ko che purahéipe tamoherakuã.

Tapurahéi Takuary, cuna del Centauro,
hovái oime Minas Kue mandu’aiteha
upépe oikova’ekue-ku cañón "Cristiano"
heta ñane defende pe guerra aja.
Oime avei Entre Ríos ysyry pa’ũme.
Kurukáu ha Ytaypa chupe ombojegua.
Ha pe pueblo rembe’ýpe ikoni koni ku Paso Sabrá
omboguepaitéva ku mbyry’ái ysyry porã.
Vy’águinte che rasẽ ahenduvove ne campana pu
Ha peína pype hekoviapaite ko techaga’u.

Sapy’ánte che ko’ẽ opa che pytu, pueblo Ybycuí,
mba’éichatamo upe nde nde pohéi apytu’umi.
.
Letra y música: Mauricio Cardozo Ocampo
.
Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO V
HISTORIAS DE CANCIONES
POPULARES PARAGUAYAS
Autor y ©:
MARIO RUBÉN ÁLVAREZ
Edición del autor y Julián Navarro Vera
Tapa: FLOR DE MBURUKUJA, arte radiográfico,
Prof. Dr. OSCAR CODAS THOMPSON
Diseño de tapa:
GOIRIZ
Editora Litocolor S.R.L.
Asunción-Paraguay 2005
.
Visite la
GALERÍA DE LETRAS
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

jueves, 29 de abril de 2010

EMILIANO R. FERNÁNDEZ - ROJAS SILVA REKÁVO (LA LLAMA DE LA IRA ENCENDIDA) / Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO IV Autor y ©: MARIO RUBÉN ÁLVAREZ

ROJAS SILVA REKÁVO
LA LLAMA DE LA IRA ENCENDIDA
Letra: EMILIANO R. FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )


.
EMILIANO R. FERNÁNDEZ y el teniente ADOLFO ROJAS SILVA eran amigos. El poeta y el joven militar, por el azar de la vida, se encontraron en el Chaco entre fines de 1926 e inicios de 1927.
"El poeta trabajaba en el obraje del español GREGORIO LEOZ -padre de NICOLÁS LEOZ, presidente de la Confederación Sudamericana de Fútbol-, al servicio de la empresa CARLOS CASADO. Estaba en el kilómetro 61 de la vía férrea que llegaba hasta Punta Riel, en el 160. ROJAS SILVA acampaba, entonces, en el kilómetro 50, al frente de una cuadrilla que realizaba la prolongación del hilo telegráfico. Ese trabajo era uno de los preparativos bélicos, ya que el gobierno de ELIGIO AYALA tenía la certeza de que tarde o temprano los cañones iban a tronar en los cañadones chaqueños. Como la distancia entre ambos amigos era nada más que de dos leguas -eso, en el Chaco, es a dos cuadras-, se veían a menudo", cuenta EUGENIO HERMOSA SELLITI, rastreador infatigable de las huellas de Emiliano en el norte del país.
Las tertulias eran frecuentes. Emiliano iba hasta la carrería del kilómetro 50 o Rojas Silva se apersonaba en el rancho del 61. Todo era muy austero, mas nunca faltaban la guitarra, el canto, la buena carne de res y la caña. Una vez, en la pausa de las cuerdas de los músicos, Rojas Silva contó que su misión era desalojar a los bolivianos del territorio paraguayo. Emiliano se entusiasmó porque ése era su ferviente deseo. Alentó a su amigo e, incluso, le adelantó que si la patria lo llamara, su sangre estaba dispuesta al sacrificio.
Pasó algún tiempo y el teniente -con sus escasos soldados, a caballo todos-, se adentró en el Chaco. "Pernoctó en el kilómetro 104, un obraje a cargo de Peláez, otro español. Después, al parecer, se encontró con su jefe que estaba también en la zona y habrían tenido una desavenencia. De ahí, ADOLFO ROJAS SILVA volvió al asiento de su unidad, Concepción. Paró en el hotel de Casado antes y sacó pasaje para la motonave Concepción", cuenta EUGENIO HERMOSA SELLITI, oriundo de Caapucú, administrador de la empresa Carlos Casado durante muchos años.
De Concepción, Rojas Silva volvió al Chaco. A fines de febrero de 1927 él y sus soldados, en el Fortín Sorpresa, cayeron muertos por balas bolivianas.
Ese episodio que enciende los ánimos -ya, desde luego, caldeados- de los paraguayos fue la primera mecha que estuvo a punto de iniciar la hoguera de la guerra. El gobierno de Eligio Ayala, sin embargo, sabía que responder a esa agresión -en ese momento-, era entregar el Chaco. El Paraguay, por entonces, estaba preparándose para la hora inevitable que llegaría en 1932.
El episodio del FORTÍN SORPRESA inspira dos poesías a Emiliano. Las escribe en el kilómetro 61 de la vía férrea de Carlos Casado. Una es el compuesto TENIENTE ROJAS SILVA en el que resalta la juventud de Adolfo -veinte años nombotývai gueteri-, el enfrentamiento, el coraje de su amigo y compañeros y la muerte como ingrato epilogo.
Rojas Silva pe tape omoñepyrũ / ha jahamanteva’erã ñadefende, dicen los versos finales que inician la idea central de ROJAS SILVA REKÁVO que escribe inmediatamente después. Allí la indignación del poeta cobra vuelo impetuoso e invita a incita a repetir la Ley del Talión : no ojo por ojo sino sangre por sangre. MAURICIO CARDOZO OCAMPO es el autor de la música.
.
Fuente: Eugenio Hermosa Selliti.
.
ROJAS SILVA REKÁVO
Jaku’éke Paraguái oguahẽmako la hora
jahamívo jaheka Rojas Silva retekue
ñavengáne katuete umi cobarde ojapóva
anichéne opuka guaikuru ñande rehe.

Taheja che ru che sy, Taheja opa ahejáva
ko la patria rayhupápe tamano jepe chave
kóicha oĩ ramo en peligro seriamente amenazada
aipota voi che renói aservi haguã ichupe.

Na’iporãi esta amenaza sapukái en la frontera
umi cobarde asesino guaikurúpe heropy
jaipyso katu en el Chaco tricolor ñane bandera
ha iguýpe jaje’ói umi intruso ñamyendy.

Jajapi Sorpresa ládo Rojas Silva upépe oiméne
ñane hermano infortunado ojejukáva reiete
ivengávo ko jaháta ñaguãhẽne ñaguãhẽne
ha jarúne ave ko’ápe más que sea ikanguekue.

Paraguái rehe ojapo umi indigno ojapóva
ohechava’erá avei icastigo umi ava
ñaguahẽne aipo La Paz-pe tosoro la osoróva
jahapýne umi salvaje: Rojas Silva ñavenga.

Aretéma umi pombéro ñande aperehe oikóva
ñanda’o cada ko’ẽ ñane pichãi manterei
ha ko’ãga ombojo’a con el crimen ojapóva
ñane hermano oasesina ñande yvýpe katui.

Ha pa péicharõ ñande ñane tindýtante jaikóvo
ñaimo’ã jareko’ỹva suficiente korasõ
ma’erãpa mbokaita jaipota rei aipórõ
ñaimo’ã katu mitã cháke kukúpente jaiko.

Tekotevẽma ñañemoĩ jaikuaáva el patriotismo
ñambopyahu jevy haguã ku picada yma guare
ikatu ñaimemimi heredado de heroismo
anichéne ñamotĩ ku Guarani ñande ypykue.

Ipochýne umi tuja Lópe-kue opyta reírõ
amoite Sorpresa ñúme tuguy oñehẽ va’ekue
iporãnte jaje’ói ha pya'e voi ikatúrõ
jajuhúne gueteri Rojas Silva ruguykue.

Ore renói katu para este sacrificio
ore jyva na’ikangyi si la patria oikotevẽ
oimeháicha paraguayo rohura a su servicio
como nieto de los López romanóvo hendive.
.
Letra: Emiliano R. Fernández
Música:
Mauricio Cardozo Ocampo
.
Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO IV
HISTORIAS DE CANCIONES
POPULARES PARAGUAYAS
Autor y ©:
MARIO RUBÉN ÁLVAREZ
Edición del autor y Julián Navarro Vera
Dibujo y diseño de tapa:
Nicodemus Espinoza - NICO
Editora Litocolor S.R.L.
Asunción-Paraguay 2009
.
Visite la
GALERÍA DE LETRAS
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

viernes, 23 de abril de 2010

MAURICIO CARDOZO OCAMPO - CHE SYMI PÔRÂ (CANCIÓN PARA LA MADRE AÑORADA) / Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO I Autor y ©: MARIO RUBÉN ÁLVAREZ


CHE SYMI PÔRÂ
CANCIÓN PARA LA MADRE AÑORADA
MAURICIO CARDOZO OCAMPO
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
«El signo de este niño es la Cruz del Sur y cuando sea mayor se convertirá en un 'rodante' (trotamundo)», le dijo en Ybycuí, departamento de Paraguari, don VICENTE BORDÓN a doña CRESCENCIA CARDOZO cuando tocó la cabeza de su hijo que a la sazón no tendría más de siete años. Ese episodio de su niñez, mucho tiempo después, ya en la capital argentina, le inspiraría a MAURICIO CARDOZO OCAMPO la guarania CIUDAD IMANTADA.
Después de consultar su libro arandu (libro de la sabiduría), ya en conocimiento de que había nacido el 14 de mayo de 1907, el oráculo autóctono, ex-seminarista, leyó la mano del niño que tenía delante de sí. Años después, Mauricio, empujado por ese destino que el vidente le había vaticinado, fue al sur, rodando y rodando caminos.
Ya en Buenos Aires -donde ancló con su dúo ELADIO MARTÍNEZ a fines de 1931-, el músico y compositor pronto ganó aplausos y fama. Llevado por una irresistible aunque muda fuerza, había llegado a los aires porteños. Desde entonces y durante muchos años ese país albergaría sus sueños y le permitiría desarrollar sus aptitudes de intérprete y creador.
Acorralado por las ganas de volar junto a su madre, que en una tarde amarilla le había dado la bendición de la partida, desde el umbral de la añoranza acentuada por la distancia, Mauricio compuso, entre 1941 y 1945, CHE SYMI PÔRÂ. Allí volcaba sus afectos de hijo ausente y recordaba a la abuela que había sido Residenta en los tiempos de la Guerra Grande. Su progenitora había heredado las virtudes de aquella mujer de coraje.
Doña FIDELINA FLEITAS, la viuda de Cardozo Ocampo, en su case de Asunción, recuerda que su marido había compuesto la obra ya después del casamiento de ellos (1941), en Buenos Aires. Ante la despierta mirada de su hijo ANÍBAL, para precisar algunos detalles, relata que cuando concluyó y grabó su inspiración compró una victrola y viajó hasta Ybycuí con la intención expresa de hacerle escuchar a su destinataria.
«He’i che pôrâha, (Dice que soy linda)", comentó la anciana, morena, de frente ancha y figura delgada. En su emoción de madre no había palabras que pudieran exteriorizar sus sentimientos. El pe sado disco giraba y giraba. En ese instante tuvo que haber tenido presente lo que Vicente Bordón había adelantado acerca del rumbo de los pasos de ese hijo que había optado ya por rendirle un homenaje permanente al llevar primero su apellido -Cardozo- y después el de su padre, Ocampo.
«La añoranza de mi hogar de niño ... de la madre lejana en las horas de nostalgia; el recuerdo de la mujer paraguaya, heroica, sufriente, estoica, en la persona de mi madre, hija de una Residenta, dio motivo para que formulase una sencilla canción CHE SYMI PÔRÂ, mi homenaje a ese 'Dios sin ateos' que lastimosamente se nos va de este mundo y cuya presencia no puede ser suplantada», dice MAURICIO CARDOZO OCAMPO en su libro MIS BODAS DE ORO CON EL FOLKLORE (1) al recordar esta página de su autoría.
.
Fuente: Doña Fidelina Fleitas viuda de Cardozo Ocampo.
.
(1) Cardozo Ocampo, Mauricio: Mis bodas de oro con el folklore (Memorias de un Pycháî). Asunción, 1980.

CHE SYMI PÔRÂ
Rohechaga’u che symi pôrâ ha ku mombyry chehegui reime
reikua nga’u py’a tarova nachemongevéiva ymaite guive.
Ñemokunu’û hykupa voíva rohoja guive chemotyre’ỹ,
hi’â che pepo aveve aha nde ypýpe aguejy roñandu che sy.

Arekóva iñongatuhápe
amo che anga ruguápe
che sy ne mborayhumi
avave noguahêi hendápe
ha pe kuarahy ratáicha
ohesapéva ha omimbi.

Aromandu’a no marangatu mombyry guive che symi pôrâ:
mombe’upyrâ mánteko ajuhu, nde rekovekue ysyry sâkâ.
Kuña Paraguái nde rekopete nde ndereikuaái yuhéi, kane’ô,
nde sýgui reru Residenta-kue ha che no memby péina amono’ô.
Letra y música: Mauricio Cardozo Ocampo.
.
HISTORIAS DE CANCIONES POPULARES PARAGUAYAS
Edición del autor y Julián Navarro Vera
Dibujo de tapa: ENZO PERTILE
Diseño de tapa: Miguel Ángel Sosa
Asunción-Paraguay 2003
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

domingo, 28 de marzo de 2010

MAURICIO CARDOZO OCAMPO - CHOKOKUE KERA YVOTY y MBORAYHUPAVẼ / Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA.


MAURICIO CARDOZO OCAMPO
(Enlace a datos biográficos y obras
en la GALERÍA DE LETRAS del
.
CHOKOKUE KERA YVOTY
.
Canto de optimismo y esperanza.
La Patria se despierta. Avanza hacia días venturosos después de luchas intestinas.
Invitación a la concordia y al trabajo en clima de alegría.
Hermosa pieza literaria por su claridad, su gracia y precisión.
T.
.
Ohasapáma ro’y
otini ára porã
ojeroky kuarahy
opuraheipa guyra
tembiapokue jahecha
ñande kóga hovyữ
ykua yvu ha yva
jahahápe jajuhu.
.
. Javy’a ñane retãme
. ndaipóri imbojojaha
. hi’ãnte ko torypápe
. jaiko oñondivepa;
. anive ñañorairõ
. anive jaiko vai
. torýpe ñamba’apo
. taimbarete ñande Paraguay.
.
Kuarahy omimbi jevýne
Francia, Lópezrõ guare
jekupyty ha neĩme
ñañombyatypa guive,
pehendúke che ñe’ẽ
taipoty pende apysápe
ha ko’ẽramo torypápe
ñañuvaitĩ oñondive.
Mauricio Cardozo Ocampo
//
.
MBORAYHUPAVẼ
.
Sus versos: una fuente cristalina y tersa.
Su limpidez permite ver nítidamente
las cadencias graciosas que dibujan,
como coloridos pececillos,
los sentimientos delicados de amor apasionado del autor.
T.
.

Kuñami porã paje rerekua che mborayhu jára
aropurahéita che ñe’ã mbytégui aikóva añandu.
Tamokunu’ữ nde ratypykua, nde juru, nde áva,
nde resa jajái, nde rete koni, ne marangatu.
.
. Ha kuña rory che ãnga juráva rohecha guive
. ndaipóri jasy ni mbyja jajái nembojojaha.
. Ndénteko yvoty, ndéko purahéi, ndéko eirete,
. yvága rymba, yvýpe reĩme, mborayhu paha,
. mborayhu pavẽ.
.
Harirépa péicha oĩméne yvy ári nembojojahára
Ỹvága rymba: yvýko nde sy: kuarahy nde ru.
Oĩmérõ Tupã arandupavẽ che py’a kuaáva
chupe ajerure taipoty yvy ári ñane mborayhu.
.
. Ha kuña porã che ruguy myatãva rohecha guive
. añemyatimóima mborayhu pahápe po’águirei.
. Ndéko che yvoty, nde che purahéi, ha nde che eirete,
. yvága rymba, yvýpe reĩme, mborayhupaha,
. mborayhupahẽ.
Mauricio Cardozo Ocampo
.
MAURICIO CARDOZO OCAMPO
** 14-V -1907
** Hablar de don Mauricio Cardozo Ocampo es hablar del arte y la cultura de la Patria paraguaya. Pues, este señor de la música y las poesías, hace más de cincuenta años que viene enarbolando por toda América el arte folklórico de nuestro amado terruño.
** Don Mauricio Cardozo Ocampo nació en el legendario pueblo de Ybycuí, el 14 de mayo de 1907. Realizó sus estudios primarios justamente con aprendizaje de música en su pueblo natal. Su primer maestro de música fue el Prof. don Juan J. Rojas y los primeros instrumentos que ejecutó fueron la flauta y la guitarra. Más tarde se incorporó a la Banda de Músicos de la Policía.
** Fueron sus compañeros Remberto Giménez, Darío Gómez Serrato, Félix Fernández, Gerardo Moreno González, Manuel D. Cardozo, Herminio Giménez, Manuel Rivas Ortellado y otros conocidos músicos paraguayos.
** Don Mauricio Cardozo Ocampo tiene larga y brillante trayectoria en el vasto campo del arte y la cultura de nuestra tierra. Posee numerosas guaranias y canciones, en castellano y guaraní, que fueron impactos en el gusto popular. Asimismo, escribió varias poesías bellísimas en nuestra lengua nativa.
** Don Mauricio Cardozo Ocampo es el feliz autor del importante libro "MIS BODAS DE ORO CON EL FOLKLORE PARAGUAYO" (MEMORIAS DE UN PYCHAĨ), 2 ediciones.
** Es fundador de Autores Paraguayos Asociados (APA), Socio Activo de ADEG y Miembro de Número de la Academia de la Lengua y Cultura Guaraní. - P.
.
(Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Con nuevas incorporaciones y grafía actualizada. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA. Asunción-Paraguay 1997 – 425 páginas).
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

lunes, 22 de marzo de 2010

FÉLIX FERNÁNDEZ - YSYRY (TORRENTE), CANCIÓN DEL RESERVISTA y A LA LUZ DE LA LUNA / Fuente: POESÍA PARAGUAYA II de TERESA MÉNDEZ-FAITH.

Autor: FÉLIX
FERNÁNDEZ
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
YSYRY
(Guarania)
Che ykére reilnéva kuña neporãva
remboguéva rehóvo che jurúgui yuhéi.
Sapy’amo ko’ẽrõ oĩme chepe’áva
nde ykégui che ãnga ndajajuechavéi.

Upévare kóina romoporãmbávo
aheja nde apysápe ko che purahéi.
Che rérape oikóvo nde réra ñuãvo
ha heséke ikatúrõ ani anga rejahéi.

Oĝuahẽrõ nde ypýpe ko’ẽrõ ko’ẽvo
kuatia apytépe cherehegua ñe’ẽ,
he’íne pype asapymikuévo
che kũ ári nde réra ahupapo hague.

Sapy’ámo ko’ẽrõ oĩme che pe’áva
nde ykégui che ãnga ndajajuechavéi.
Ka’aru oñapymívo oñomívo ko ára
ehendu ko ha’éva ha chembopurahéi.
Música de Agustín Barboza
Ñe’ẽporã haipye, 1995)

TORRENTE
Mujer muy hermosa que estás a mi lado,
que vas apagando mi gran sed de amor;
¡Cómo no quisiera que me arrebaten
así de tu lado y no vernos más!

Por eso aquí tienes, rindiéndote culto,
para que te arrulle ésta mi canción
que traigo en tu nombre en fraterno abrazo,
te pido que llenes de afecto y pasión.

Si mañana llegan entre tantas cosas,
junto a ti palabras acerca de mí,
ellas te dirán que antes de morirme
anidé tu nombre en mi corazón.

Si acaso mañana alguien me arrebata,
así de tu lado y no vernos más;
cuando sumergida la tarde se muere,
escucha esta ofrenda y hazme cantar.
(Traducción de Lino Trinidad Sanabria)

CANCIÓN DEL RESERVISTA
(Traducción de
RESERVISTA PURAHÉI)

Se dice que la yerba mala tiene larga vida
y mediante eso yo no muero aún;
según un camarada que pasó por el Chaco
tú casi ya no me esperabas.

Dicen que un hombre malo que te quiere adular
vino a tu casa al crepúsculo,
y que tú estuviste a punto de desechar mi nombre
y de destruir nuestro amor.

¿Acaso no te acuerdas
de aquella noche, frente al santo
cuando me dijiste: "ni en sueños ni despierta
encontraré a quien te substituya"?

Y aquella tu palabra la salpiqué con rocío
y la planté en mi corazón;
la he llevado conmigo por el campo y por el monte
y ahora al volver la encuentro florecida.

He aquí que vengo y te encuentro como de costumbre
muy feliz y siempre queriéndome;
dile al perro como tú lo sabes,
que ha llegado su dueño y que no ladre mas.

Ya se acabó la guerra, casi no lo creo,
y de nuevo estamos juntos
en nuestra casita, frente al santo,
enlazando nuestras vidas.
(Traducción libre de Wolf Lustig)

A LA LUZ DE LA LUNA
(Traducción de
ÑASAINDÝPE)

Ya nace la aurora, dulce bien amada,
despierta y escucha esta mi canción.
Ausente de aquí ya tal vez mañana
lejos estaré sin verte mi amor.

Luna compañera de los nocheriegos
baña con su lumbre todo tu solar,
posa en tu ventana pájaro andariego
para despertarte con este cantar.

Selva guaraní de eterno perfume.
Distante de aquí bello azul vergel.
La brisa liviana aliento de aurora
ya viene apurando tibio amanecer.

Cardenal pequeño de rojo penacho
oigo su cantar muy cerca de aquí
doliente su endecha, es todo un quebranto
de tanto quererte mezquina por ti.

Hermosas estrellas, rutilantes, bellas
al amanecer dejan de alumbrar
y una más bonita, resuelta te espera
llama con su lumbre, te quiere llevar.

Ausente de aquí ya tal vez mañana,
sin verte mi amor lejos ya estaré.
Si tú eres lucero, dulce bien amada,
con tierno embeleso yo te cantaré.
(Versión castellana sacada de Mauricio Cardozo Ocampo:
Mis bodas de oro con el folklore paraguayo [Memorias de un Pychãi], 1980)
.
Fuente: "POESÍA PARAGUAYA DE AYER Y HOY" TOMO II (GUARANÍ-ESPAÑOL) de TERESA MÉNDEZ-FAITH - Con prólogo de Lino Trinidad Sanabria - y estudio introductorio de Wolf Lustig. Ilustraciones: Carlos Federico Reyes (“Mitã’i Churi”). Intercontinental Editora, Asunción-Paraguay, 1997. 424 pp.
.
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.