Recomendados

Mostrando entradas con la etiqueta FRANCISCO MARTÍN BARRIOS. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta FRANCISCO MARTÍN BARRIOS. Mostrar todas las entradas

jueves, 29 de julio de 2010

FRANCISCO MARTIN BARRIOS - CHE KUÃIRỮ RESA (POESÍA) / Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA.

CHE KUÃIRỮ RESA
POESÍA de
FRANCISCO MARTIN BARRIOS
(Enlace a datos biográficos y obras
en le GALERÍA DE LETRAS del
.
CHE KUÃIRỮ RESA
.
Un aire de candor exhalan sus versos.
La cadencia en que se hamacan les confiere
una grata musicalidad.
Parecería que algunas palabras españolas
fueran incorporadas, a propósito,
a modo de adornos.

.
Mba'e guasuete ko che akãme oikéva
ajepy'apy ha ndavy'avéi
che ke ha che páype nacherendavéi
ndaikuaaivoínte ko chéve ojehúva.
.
.
Kyhápe añeno jahechápa ake
. ha mantérei añemyatimói
. chepijohapa, cheyuhéi, cheremói
. ha ambojopyru kyha ha inimbe.
.
Asẽ ajeity ku kapi’ipépe
che po mokõivépe añemoakãngyta
estrella oĩháicha entero aipapa
jahechápa upéicha apyta akemi.
.
.
Ha pe che resa ikãmba rei
. oĩméntevoi ko che akã ojo'óva
. ku kuãirữ resáicha cherehe oikóva
. ñaimo’ã ohapýva pe che korasõ.
.
Kokuehe aháma ahecha Pa'i
hi’ãitégui upérõ añemombe’u
he'imínte chéve REPOROHAYHU
Pohã Paraguay EMENDA VOI.
.
.
Upévako hína pe chéve ojehúva
. Tupãsy memby chemoakãnundúva
. ku oguatakuévo pehecha nga'u
. ha'ete ipepóva ko anome’ữ.
.
Yvoty oĩháicha okukúi hapépe
pe humby otytýi, pe hesa omimbi,
ha ñane encantáva omymýiva ohóvo
ikamisa guýpe mokõi jeruti.
.
.
Hague rokyữmba pe hova yke
. hetyma kyrỹi porãite guasu
. ikambuchimípako pe ijuru
. ha’éró ichupe 'ta'u che eirete"
.
Apoi nde ári yvytu pepo
che ñe”ẽnguemi tohendu ha’e
ko che mba’asy che resa rupi oike
ha che korasõme ojehaitypo.

.
FRANCISCO MARTIN BARRIOS
** 1893 – Octubre 1939
** Este culto poeta, autor y actor teatral, nació en la localidad de San Juan Bautista (Misiones), en el año 1893. Fueron sus hermanos los más destacados artistas, como Héctor L. Barrios, Virgilio Barrios y Agustín Barrios, apodado "Mangoré", guitarrista y compositor de renombre internacional.
** En su juventud siguió a su hermano mayor Agustín Barrios por varios países de América y Europa. Más tarde se radicó en Brasil muchos años.
** Desde los días de su juventud cultivaba con mucho entusiasmo la poesía en guaraní y en español. Asimismo, cultivó el teatro bilingüe. En español tiene "Mariscal López", "La chispa robada", y otras. En guaraní tiene "Tupasy Ca'acupé" y varias otras.
** Figura en los anales del arte escénico, como Creador del Teatro Guaraní, junto con Félix Fernández, Roque Centurión Miranda y Julio Correa.
** En la revista nativa "Ocara Poty Cue-mí", N° 14, página uno, del año 1926, publicó su hermosa canción titulada "Che Tupãsymi". La misma se atribuyó más tarde a su hermano Héctor L. Barrios y así figura en los discos.
** La canción ya mencionada la escribió desde el pueblo de Valenzuela y está dedicada a la Srta. B. Coronel.
** Francisco Martín Barrios regresó al Paraguay en el año 1939 y falleció en un lamentable accidente en octubre del mismo año. Así se apagó la existencia de un brillante intelectual y fecundo artista, que puso su privilegiado talento al servicio de la Patria.
(Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Con nuevas incorporaciones y grafía actualizada. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA. Asunción-Paraguay 1997 – 425 páginas).

viernes, 29 de enero de 2010

FRANCISCO MARTÍN BARRIOS - LAS SIETE CABRILLAS y CHE TUPÃSYMI / Fuente: POESÍAS DEL PARAGUAY. ARAMÍ GRUPO EMPRESARIAL

Autor: FRANCISCO MARTÍN
BARRIOS

(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

,
LAS SIETE CABRILLAS
Las siete cabrillas peheclávapa
Pyharepyte, yvate omimbi
Mba'énte nimbo chemomandu'a
Torýgui apuka cheñomirei.
.
Ajesarekóvanteko che hese
Ha'eténte chéve ovechamimi
Oguatajoáva ñu hovy mbytére
Iñasãimbahápe agosto poty.
.
Las siete cabrillas, Tupã rataindy
Ahayhúva che, chemitã guive
Mba'éiko ko'áğa la ndéve ojehúva
Pe mokõi estrella ndehegui ogue.
.
Aipapa che kuãre, cínconte atopa
Mokõi nde yvotynimbo ojeipo'o
Añeporandúvo chejupe apyta
Mamoitépane ha'ekuéra oho.
.
Upe pyhare, Tupãsy ahecha
Che keguypeguáicha chernomarandu
Ku mokõi estrella nde rehayhuetéva
Mokõi tesará oime ojeiporu.
.
Ha ne'irãiténte peteĩ trigueña
Hesa jajaipáva cheresapepa
Ha che ku tu'ĩcha pyhare opáyva
Tataindy rendýpe hovái apyta.
.
Upemi guive chetĩndy apytávo
Ni pe ñasaindýre nama'ẽsevéi
Ku música púicha che apysápe oiko
Ha herakuemínte aropurahéi.
.
CHE TUPÃSYMI
Para la señorita B. Coronel Valenzuela. 1926
Caminante triste, ku estrella oguiáva
Nderekávo aikóva che tupãsymi
Péinama imilagro, péinama ipoty,
Ñandejára ypýpe che promesami.
.
Kurusu de plata tupão ombojeguáva
Ha ku jaadoráva ñesũhámente.
Hi'ãmínte chéve, che morenami,
Ñamopeteĩ nande rekove.
.
Ka'avo tory
Reseda poty
Ryakuã porãite
Upéva ku nde.
.
Viajero perdido
Nderehe osoñáva
Ha remopenáva
Upéva ku che.
.
Lucero del alba, jasy porãite
Ndaipóri voínte nembojojaha
Maerã piko chénte rohayhuetei
Si de todo modo che tormentorã.
.
Pe nde jurumínte la che quebrantáva
Ojoguánte chéve ku tuna he'ẽ
Ikatuva'erãpa che ára ko'ẽ
Ha che jyva ári rojurupyte.
.
Rosario de oro
Mbo'y repyete
Kuãirũ brillante
la nde rekove.
.
Limeta cristal,
Extracto ryru
Mba'e finaite
La che mborayhu.
.
Che korasõ ári niko che arekóva
Pañuelo apytépe la nde avami
Ha che arambohágui osẽ ha oveve
Yvoty pa'ũme heta panambi.
.
Yvága rokẽgui ajevy jeýne
Ere ramo chéve chemba'emiha
¡Chembojeroviána amano mboyve!
Ha la néi ere ramo... ani repuka.
.
LAS SIETE CABRILLAS tiene el clima de una fábula. Desaparecieron del cielo dos estrellas, son las que no se ven en las siete cabrillas. Y tenía que ser así, las mismas fueron encontradas en los ojos de una bella campesina trigueña que tiene hechizado al poeta.
CHE TUPÃSYMI. Una vez más se intercala el castellano con el guaraní. Recurso usado por los poetas mas influenciados por el romanticismo de las primeras décadas del siglo XX.
.
Fuente: POESÍAS DEL PARAGUAY – ANTOLOGÍA DESDE SUS ORÍGENES. Realización y producción gráfica: ARAMÍ GRUPO EMPRESARIAL, Dirección de la obra: OSCAR DEL CARMEN QUEVEDO. Recopiladores y autores: RAÚL AMARAL, MARÍA BARRETO DE RAMÍREZ, AÍDA ORTÍZ DE CORONEL, ELA RAMONA SALAZAR S., RUDI TORGA / Tel. (595-21) 373.594 / arami@rieder.net.py – Asunción / Paraguay. 2005. 781 pp.).