Recomendados

Mostrando entradas con la etiqueta RUBÉN D. CÉSPEDES. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta RUBÉN D. CÉSPEDES. Mostrar todas las entradas

miércoles, 17 de marzo de 2010

RUBÉN D. CÉSPEDES (TATAJYVA) - VY’A RU’Ã GUIVE HAPATĨVA y AMASA ROGUE / Fuente: "POESÍA PARAGUAYA DE AYER Y HOY" TOMO II.


Autor: TATAJYVA
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
VY’A RU’Ã GUIVE HAPATĨVA
Aimo’ã riréma ndaipotyano’ãi ko che mborayhu
Peteĩ ko’ẽme ko che popyte hemói añandu
ha ã che pyapẽ ahecha porã ndijavýivoi
ku avati chimbóra pororo pyre morotĩ rotĩ.

. Oiko osysýi, ndaipiro’yvéi upérõ avei
. ko che ropepi chemomarandúva po’a maitei.
. ha nimbo ra’e ipotýta hína ko che rnborayhu!
. Néiparõ guarã oñemyakãsẽma ipotykuru!

Ha péina ko áĝa ko che purahéipe aguerohory
Ipotyjera, iñakãre oguertiva ko’ẽ pytãngy,
ha hesamimíme oha’ãva chéve, ahayhu’etéva
ijojaha’ỹgui, Paraguay yvága hovy porãitéva;

. Ha péina ko’ãĝa aropurahéi ipotyjera.
. Oĝuahẽva’ekue oipyso ijehe che rekovesã
. ha ombopyahu, aimo’ã’ỹ hágui, che ro’o ruguy
. ko’áĝama oikóva pe hete kyrỹire oñani rory.

Ovy’áva ha hory oma’ẽvo nderehe che resa,
ovy’áva ha opuka ohecllágui ko yvy ári nemitã,
nderehe, nderupi, ndepype ikyrỹi, ojuapy
che reko, che pytu, che ro’o, che kangue, che ruguy.

. Natapiaitékena taropurahéi che reko juapy!
. Ha tapiaite aropurahéine ha arohory
. oiko tapiárõ oipykúi tape ohaíva’ekue
. Aranduitejára, ñandeapo hare, Arandu, pavẽ!

Ahypýirõ péicha yvytu pepo che vy’a potýpe,
cherupi javerõ che vy’a apytu Yvága ypýpe
chejupe ha’émi: ¡Mba’etéma kóva ko mba’e ijaéva!
Mba’éicha rupípo oĩme oguendive huguy oñotỹséva.

. Mba’éicha rupípo oĩme oguendive huguy oñotỹséva?!
. ko tuguy myeñóigui ohenói haguã tapicha py’a?
. Ha oĩme hekórõ imomba’epýne ikatu haguã
. Hese oñemboyke ko vy’a añandúva chepy’arasa!
.
(De: Pedro Encina Ramos y Tatajyva:
Las cien mejores poesías en guaraní, 2a ed., 1997)
.
BLANCURA QUE BAJA DE LA ALTURA DE LA DICHA
Si yo hubiera pensado, no habría florecido mi amor.
Una mañana sentí en las palmas picazón
y mis uñas me parecían la imagen exacta
de blanquísimos y crepitantes granos de maíz.

. ¡Pero temblaban, todavía lánguidos,
. mis párpados, suerte augurando,
. cercano florecer de mi amor!
. ¡Maravilla - su capullo ya se estaba asomando!

Ahora por eso mi canto festeja
su flor realizada, portadora en su cabecita, de rosadas auroras;
y en sus ojitos me lanza lo que más amo,
la linda bóveda azul del cielo paraguayo.

. Ahora por eso canto su flor consumada,
. ese ser que, recién llegado, extiende en sí la cuerda de mi vida
. y renueva sin pensarlo, yo la sangre que mis carnes permea
. a la vez que por su cuerpo tierno corre en feliz carrera.

Mis ojos que al mirarte se regocijan y alegran,
se alegran y ríen de verte niño sobre la faz de la tierra;
por ti, a través de ti, en ti tiernos se integran
mi ser, mi estar, mi aliento, mi carne, mis huesos, mi sangre.

. ¡Ojalá que siempre pueda cantarte, prolongación de mi vida!
. ¡Continuo serán mi canto y mi festejo
. si sólo continúas en el camino escritural
. del Autor nuestro. Dueño de Sabiduría Universal!

Y rociando así las alas del viento con flores de mi dicha,
y subiendo ésta hasta que se roza con el respirar del Cielo,
me digo empequeñecidos : “¡Milagro es,
que Él su sangre quiere sembrar consigo mismo!

. ¡Milagro, que Él su sangre quiere sembrar consigo mismo!
. Y que esa sangre al brotar al corazón humano llama.
. ¡Así a ese corazón voz le da para alabar,
. y a mí por eso ganas para humanas dichas superar!
(Traducción de Trace K, Lewis)

AMASA ROGUE
Ndaipórirõ sapy’ánte
mba’yru vera sakã
ymi re’u haguã
ikatu reiporu hy’a.

Ojajáiva mba’yru
nde resa tomomimbi,
reroyrõme hy’ami
ha yuhéigui nde’ypy.

Amóme nderejuhúirõ
rey’u haguã mba’eve
ndepojáinte yvate
erojy arasa roque.

Remañárõ rehecháne
hajúvaicha ha hãimbe;
anínte rekyhyle
y hevévaicha ipype.

Iñapỹime ejopy
emovã, embopygua,
ha ipypéma ejara
huguágui y ro’ysã.

Upe yrape ruguágui
ysatĩ ogueru ojehe
pohã ñana rakãngue
ojoráva rnde rete.

Rejara ha rejaráne
nereñóigui jevy jey
pe ysatĩ rovyngy
ryakuã vevái asy.

Ha upéi, pe arasa rogue,
oĩmehápe emoĩ.
eity... emombo rei
upéichante va’erã voi.

Néi, upéicha ejapo;
anínte anga reisu’u
rasyete ku anga oñandu
ha ivy’’a ojeharu.

Ha mba’erãpa reisu’úta,
katuete ne kũ apy
opipíne ha irovy
ha ne ãnga momby.
.
(De: Capíatá, 1981)
.
HOJA DE GUAYABO
Si no existe de repente
recipiente reluciente
para saciar tu sed
puedes usar el porongo.

Resplandeciente vasija
ante tus ojos brillando,
despreciarás el porongo
y de sed te secarás.

Y si al final no encuentras
vasijas para beber,
levantas el brazo y arrancas
hojas verdes de guayabo.

Si te detienes verás
que es gomoso y cortante
y no le tengas tenor
que hace sabroso el beber.

Aprietas en un extremo
y al torcer haz una forma
ahuecada con los dedos,
agua fresca para tomar.

Del fondo del manantial
agua limpia y clara extrae,
remedio yuyo también
que tu cuerpo ha de aliviar.

Haz de sacar y sacar
porque te llama insistente
el agua clara azulada
de fragancia muy sutil.

Después, la hoja del guayabo,
pon en cualquier lugar,
arroja... desperdíciala,
ése es su destino.

Y ház1o de esa forma,
no se te ocurra morder,
tanto le ha de doler
y su gozo se va truncar.

¿Y para qué has de morder... ?
seguro que en tu lengua
sentirás un amargor
y a tu alma astringirá.
(Traducción de Lino Trinidad Sanabria)
.
Fuente: "POESÍA PARAGUAYA DE AYER Y HOY" TOMO II (GUARANÍ-ESPAÑOL) de TERESA MÉNDEZ-FAITH - Con prólogo de Lino Trinidad Sanabria - y estudio introductorio de Wolf Lustig. Ilustraciones: Carlos Federico Reyes (“Mitã’i Churi”). Intercontinental Editora, Asunción-Paraguay, 1997. 424 pp.
.
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

martes, 16 de marzo de 2010

PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA -LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ / Con nuevas incorporaciones y grafía actualizada a cargo de LINO TRINIDAD SANABRIA

LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ
Con nuevas incorporaciones y grafía actualizada
Por PEDRO ENCINA RAMOS
(PORTALGUARANI.COM)
Y
(PORTALGUARANI.COM)
Asunción-Paraguay 1997 – 425 páginas
**/**

A MANERA DE PRÓLOGO (De la primera edición)
** Aparece esta Antología a la luz pública tras largos años de labor silenciosa. Desde hace décadas hemos venido coleccionando pacientemente centenares de poesías en guaraní y seleccionando las mejores. Podríamos afirmar que la sincera amistad brindádanos por los más insignes cultores de la poesía, como Narciso R. Colmán (Rosicrán), Darío Gómez Serrato; Félix Fernández, Teodoro S. Mongelós, Emiliano R. Fernández, Enrique E. Gayoso, Carlos Miguel Jiménez, Dr. Mariano Celso Pedroso y otros, nos brindó la posibilidad de escribir las biografías de cada uno de ellos con exactitud y reunir sus mejores producciones poéticas. Asimismo, la publicación de este florilegio ha sido posible gracias a la valiosa colaboración del Prof. Lic. Don Francisco Pérez Maricevich, Presidente de la Academia de la Lengua y Cultura Guaraní, de Don José Cantero Frutos, presidente de la Asociación de Escritores Guaraníes (ADEG), del señor Críspulo Melgarejo, Presidente de Autores Paraguayos Asociados (APA), del Prof. Lic. Sr. Almidio Aquino, Presidente del Instituto de Lingüística Guaraní, quienes nos permitieron amablemente consultar los archivos de las citadas entidades. A ellos les debemos gratitud. De igual manera, agradecemos a los directores de las revistas Ocara Poty Cue Mí, Ysyry, Ñane Retá, Eirete Ñú, El Enano, Lo Mitã, Acã’ẽ, Mbariguí, cuyos directores nos permitieron hurgar sus respectivas colecciones para buscar algunos datos importantes para publicar en este libro.
** Nuestro objetivo era dar a publicidad cien mejores poesías en guaraní. De los gigantes de la inspiración guaraní, preciso fue publicar más de una poesía. Las razones son obvias al sensato lector. Y así resultó que sobraron en nuestra carpeta hartas producciones dignas de ser incluidas en una semejante antología, como las de Aparicio de los Ríos, Leonardo Martínez A., Antonio Ortiz Mayans, Pedro José Carlés, Zoilo F. Cantero, Pedro Barboza, Ing. Claudio Romero, Basiliano Caballero Irala, Epifanio Méndez Fleitas, Leopoldo A. Benítez, Eulogio Zárate, Ponciano Acosta, Cecilio A. Osorio, Carlos Sosa, Sebastián López, Efigenio Caballero. Fernández, Lorenzo Delvalle, Pedro Molinas, Pedro Sánchez Núñez, Cornelio Coronel, Loreto Paredes, Fidencio Pérez, Echauri López, Juan B. Jiménez, Enrique C. Bogado, Herib Cuenca Riveros, Lino Trinidad Sanabria, Carlos C. Cañete.
** Abrigamos la esperanza de poder próximamente cumplir como un deber de justicia -así lo sentimos-con tantos Korochire, que pueblan de armonía el cielo guaraní, que no figuran con su producción en este florilegio nativo. - P.T.
**/**

GRAFÍA UTILIZADA EN ESTA EDICIÓN
** La primera edición de "LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ"; apareció en la grafía "popular". En esta segunda edición, corregida y aumentada, se utiliza la grafía "actual" denominada "Fonética". En primer lugar porque esta grafía fonética es la de uso generalizado en el país en estos momentos, ya que los programas de estudios de nuestra lengua nativa para los niveles primario, medio y secundario, adoptados por el Ministerio de Educación y Culto, utilizan dicha grafía. De la misma manera proceden las dos principales universidades de nuestro medio: la Nacional de Asunción y la Católica "Nuestra Señora de la Asunción" y, en segundo lugar, porque es nuestro deseo evitar confusión a la niñez y juventud paraguayas que en estos momentos están aprendiendo su idioma ancestral, en el marco de la enseñanza bilingüe instaurada oficialmente en el país a partir de 1994.
** Además, creemos que este libro, en grafía fonética, ha de prestar mayor utilidad práctica para los educandos y es nuestro anhelo que llegue a la juventud estudiosa paraguaya, de la ciudad y del campo, este mensaje que lleva las expresiones más puras de tantos poetas nativos que llenan de trinos y armonías el cielo de la patria.
La traslación de la grafía "popular" a la actual estuvo a cargo del Lic. LINO TRINIDAD SANABRIA, por encargo de los autores de "LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ” quienes agradecen el empeño desplegado por el lingüista para la mejor presentación de esta Antología. Advertencias: Prescindimos en esta segunda edición del breve comentario que introduce cada poesía en la primera edición.
** Por diversas razones, que no es el caso especificarlas, nuevamente en esta edición faltan obras de varios poetas conocidos, las que esperamos puedan incorporarse en una próxima edición.

ÑE'Ẽ MBOPOTYHÁRA
¡Néi, ñe’ẽ mbopotyhára,
nde pyti’a ryepýpe rerúva yvoty,
nde pyti’a renyhẽnguépa ehova peju peju
yvatéguio ha yvýguio ijasu ha ijakatúaguio
ko tetã ijojaha’ỹva to hetũ hosã ryakuã!

. ¡Néi, ñe’ẽ mbopotyhára,
. nde yvotytýpe rerúva ykua yvu satĩ porã.
. Ehypýipa ko yvy, emyakỹ ñande yvy
. jahecha haguã hoky.
. Ha ombyajáiko ko tetã hovanáma ojuehe:
. Mborayhu, jekopyty, piro'y, py'aguapy,
. Kyre’ỹ jejuhunde, mba’apo ha arandu,
. Mbarete ha porãnga, purahéi, pire porã,
. jeroky, vy'a, tory, popotĩ, py'aporã,
. pytu'u, akãguapy!

¡Néi, ñe’ẽ mbopotyhára,
toryrýike ndeahy'o: ehenói, embohape,
emyagẽ nde purahéipe kuarahy hory ajéva
opukárõ nderehe...; opukáva topuka!
Hatãve esapukái, ejoka nde purahéi
rehenóivo ko’ẽju, ko’ẽju iporã añetéva!

. Ñane retãme ĝuarã nde hína hesãi-ygua
. nde hína, ndéko ha’e ikeresãi rerekua!

Nde, ñe’ẽmbopotyhára,
ndépa sapy'arei ndaha’ei vy'a tory
térã ikyrỹi mbojahára?

. Ndémante, ndentevoi
. ko tetã karameguã... hesa’ỹi kyra ryru
. Nde ko’ãva ha amóva, nde péva ha opaitéva
. ñane retãme ĝuarã.
. Nderehe’ỹ ko tetã, ñakyrã piru pire!

Tapiáke epurahéi, ehyví nde purahéi!
Ehejáva eheja!
Ejykýi nde purahéi, to kukúi mbyja ku'i,
tomimbi nde pyporére.
Rejehekýivo ae, rejehekýivo to pi
mbyja ratainga rayvi!
TATAJYVA

.
ÍNDICE GENERAL

A manera de prólogo // Nuestro Propósito // Grafía utilizada es esta edición // Ñe'émbopotyhára
1.- NATALICIO TALAVERA: Pandorga veve
2.- JUAN MANUEL AVALOS: Che Lucero Aguai'y
3.- NARCISO R. COLMAN: Petỹ Roky // Ka’a Jarýi
4.- JUAN E. O'LEARY: Ha! Che Retã
5.- IGNACIO A. PANE: Tesa Hũ Mokõi
6.- MARCELINO PEREZ MARTINEZ: Rohechaga'u
7.- JULIO CORREA: Py'a Pota
8.- FRANCISCO MARTIN BARRIOS: Che Kuãirũ Resa
9.- EMILIANO R. FERNÁNDEZ: Asunción del Paraguay // Ka’a jarýi // Arasy Memby Tee
10.- MANUEL ORTIZ GUERRERO: Panambi Vera // Jukeri // Ne Pore’ỹ // Kunu’ũ Syry
11.- FELIX FERNÁNDEZ: Nde Ratypykua // Ñasaindýpe
12.- DARIO GOMEZ SERRATO: Jasy Jatere // Yvoty Reka // Ñesũhápe // Porandu’imi // Ñasaindy Jave
13.- MIGUEL G. FARIÑA: Niño Azoté
14.- MANUEL D. CARDOZO: Yvoty Ára
15.- MATIAS NUÑEZ GONZÁLEZ: Tupãsy Ka'akupére Mandu'a
16.- DEIDAMIO GONZÁLEZ: Pyhare
17.- HÉRIB CAMPOS CERVERA: Mandú a Rory
18.- ENRIQUE E. GAYOSO: Kuña Resa Hũ
19.- EMILIO BOBADILLA CÁCERES: Che Ãnga Ruguy Poty // Mitã’ikuéra Rayhupápe
20.- MAURICIO CARDOZO OCAMPO: Chokokue Kerayvoty // Mborayhupavẽ
21.- MARIANO CELSO PEDROZO: Kurusu Légua // Che Pandorga // Kuarahyresẽ
22.- GUMERSINDO AYALA AQUINO: Yvy ra’ỹi Omymýiva // Che Ãnga pýpe Tupã // Aikosénte
23.- MENELEO SOSA CORONEL: Ha! Che Retã Paraguay!
24.- JOSE ASUNCION ACUÑA: Poetarõnte Aikose
25.- IDA TALAVERA: Toviru Rekove
26.- FRANCISCO CRISTALDO: Mbokaja
27.- JUAN B. MATTO GODOY: Kuchu'iguyguy
28.- JULIAN BOBADILLA: Ava Ñe'ẽ
29.- CARLOS MIGUEL JIMENEZ: Tyvyta Jasy Pyahu // Yvotyty Apyra’ỹ // Che Yvoty Mombyry
30.- JULIAN PAREDES: Omba'apóva Purahéi
31.- CRISPINIANO MARTINEZ GONZÁLEZ: Ñane Mitãrõ Guare
32.- TEODORO S. MONGELOS: Ñande Rekove // Nde Resa Kuarahy’ãme // Che Mbo'eharépe // ¡Ha! Che Retã Paraguay! // Ako Ñane Ynambumi
33.- CLEMENTINO OCAMPOS: Che Akã Korapy Poty // Yvoty ára guahé
34.- EPIFANIO MENDEZ FLEITAS: Kokue Jára Purahéi // San Pedro del Paraná
35.- BENICIO FIGUEREDO: Yvy
36.- JUAN MAIDANA: Kunu’ũ Raitykuemi
37.- TITO CABRERA JIMENEZ: Ka'aguy
38.- EZEQUIEL GONZÁLEZ ALSINA: Purahéi Che Rembiayhu Mombyrýpe
39.- CECILIO MÉNDEZ: Pykasu
40.- EULOGIO ZARATE: Tetia’e Pyahu
41.- ANDRES SALOMON: Ne Pore’ỹme
42.- JOSE MEDINA: Arai
43.- TOMAS QUIROGA: Kuña Omba’apóva
44.- JOSE D. PORTILLO: Che Sy ha Che Ru // Ñane Retã Ára
45.- PEDRO ENCINA RAMOS: Mandú a Kyse // Ñande Jára Remimbou Yvy'ári // Ko’ẽju Rory // Tetã Rayhu
46.- JORGE ANTONIO AMARILLA: Guaraní Ñane Ñe’ẽ
47.- CANUTO SALAS GUTIERREZ: Tetãygua Rekove
48.- TATAJYVA: Vy'a Ru’ã Guive Hapatĩva // Mburikao // Tupãchaga'u // Hasýva rerekua
49.- ANTONIO OJEDA: Ko’ẽju Rory
50.- PEDRO MOLINAS FERNÁNDEZ: Che Retã Mombyrýpe purahéi
51.- ELVIO ROMERO: Che Ropea guýpe
52.- ANTONIO ORTIZ GONZALEZ: Jahe'o
53.- BLAS RAMON JIMENEZ R.: Che symíne Purahéi
54.- PEDRO LOPEZ MARTINEZ: Pyku’ipe
55.- PRIMITIVO GAMARRA: Che Táva Porã
56.- ELPIDIO ALCARAZ SEGOVIA: Maitei Chokokue che retãyguápe
57.- EMIGDIO DE JESUS MARTINEZ: Che Yaguy Porã
58.- LINO TRINIDAD SANABRIA: Panambi Morotĩmíva // Rohayhu Roheka
59.- ESTEBAN ROMERO INSFRAN: Che Reindy Mboriahumi
60.- MARTIN ALMADA: Yvy’ỹ, Yvy’i
61.- ANGEL ACUÑA ROMERO: Ña Ma’ẽra
62.- RUDI TORGA: Mbarakapu
63.- RICARDO (PILO) LLORET: Pe Nde Pypore
64.- FELICIANO ACOSTA ALCARAZ: Yvy Pytã
65.- GRACIELA MARTINEZ: Vori Apo
66.- SABINO GIMENEZ ORTEGA: Che Ru Tujami
67.- RAMON SILVA: Topa
Apéndice // Preludio.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

sábado, 13 de marzo de 2010

RUBÉN D. CÉSPEDES (TATAJYVA) - MBURIKAO y TUPÃCHAGA’U / Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA.

Autor: TATAJYVA
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
MBURIKAO

1
Yvumi resa hovy,
Kirirĩme repupúva,
Resyrýva torypápe,
Nde rekove ahayhúva.
Remyesãi, remoingove
Ha rembojeguakapágui
Ñandejára popore!
2
Revy’ápa yvumi?
Revy’áne katuete!
Evy’a katu akói
Rehechávo panambi,
Guyra’i ha ñahatĩ
oñombojaru vy’ápe
Nde ypýpe, nde jerére!
3
Mba’éipoku yvumi
Erevérõ erepa’ỹva
Nde pupu vevúi asýpe?!
Ne ñe’ẽ ahenduségui
Amoaguĩ che apysa
Pende ahy’o kamambu
Ojeroky pupu hápe.
4
Rohendu porã haguã
Ajoko ko che pytu
Ha upévo ahendu
Cherupi rupi kyrỹiva:
¡Ñe’ẽ apyte karai,
Purahéi hypy ajéva,
Ñembo’e hory hovýva!
5
Che, ahendu ne ñe’ẽ
heruguãme ojupapóva,
Nde purahéi ijaéva
Ha ne ñembo’e hovy
Ha José Asunción Flores
Nderecha rejerokýrõ
Araka’ evérõ guáicha!
6
Ha upe nde jeroky
Iñakãme omboyku
Ha osẽ ¡Mburicao!...
¡Nda ha’evéi yvyvóra
Karai José Asunción
Ako omomorãvo chéve
Nde jeroky, yvumi!
7
Yvatévaicha opyta
Hesa oveve oho
Oguyguy ára mboypýri
Ha iñe’ẽ hyakuã ymáva
Ou mombyry retãgui.
Ehendumi yvypóra
Omombe’uva’ekue chéve:
8
Mitã karia’y rusúje
Oĝuahẽ paraguaype.
Oguendive ogueru
Iñakãme henyhẽ
Ohendúmi va’ekue
Tataypýpe, kay’u hápe
Ha ñembo’e paha hárupi:
9
Paraguay rembe’ýre
Osẽva ha ojechauka
Ñaimo’ã’ỹva’erã
Jaroviase’ý haguãicha,
Mba’e ndaijoguaháiva
Jahecha ha ñahendúva
Apytépe arapýre!
10
Osẽ peteĩ jevy
Mba’ae renda rekávo,
Mba’ae rerakuãitéva.
Mba’ae ohechase!
Omuña henda reka,
Omuña ipy’a tini,
Omuña ipy’a kyryi!
11
Pytũmbynunga jave
Oñemboja, oĝuahẽ
Peteĩ yvy Boro,
Yvy soro ikarẽ
Ha ipukúva rembe ári.
Pytũmby sakã javéje
Sambo guasúpe oĝuahẽ
12
Ojepoi syryry
Hugua pyrusuvehápe
Upépe kirirĩ, vevúi asy
Opyta ojeko ñeno.
Omaña kirirĩháme.
Oheka mbegue katu
Rasaitéma ohechaséva;
13
Ohesa renái chupe
Yresami peteĩ
Omimbi sakãva hína
Henondépe, ijypýpe.
Iñypytũ pytũvévo
Ohesape sakãve
Pe yresa ryryimi.
14
Ojayvy mbegue katu
Oikarãi pe’o ikuãme
Yvy ape morotĩ
Ha upévo omombáy
Mimby rasẽ joguaha
Ojetepyso kangýva
Keresãire ipojáivo.
15
Ohenduka haguã chéve
Mba’éichapa raka’e,
Péicha oturuñe’ẽ
Mburikao apyĩrã:
!Mba’e nere’ẽ asýva
Ornopyryrỹi syry
hembe, ikũ ha ipytu!
16
Mimbymi turuñe’ẽ ndaje
Omyangekói sununu
Osýi ñani kundaháva
Yvyguy koty ruguáre,
¡Sununu ñopẽmbyre,
Ñanemopirĩ kyrỹiva
Ha ñande py’a rupi!
17
Oñatõi karãi jevy
Ohesa renóiva’akue
Oygamíva y resa
Ha upévo ohendu jo’a
Mymbami py’a tini
Ha osununu guyryrỹrõ
Yvyguy koty ahy’o!
18
Oipe’o ha’ã jevývo
Mimby ha’eño raity
Ochivu amo yvate
Ysakã hyjuipõmbáva
Ha mbegue katuetemi
Oiko ohóvo ichugui
Peteĩ kuña rete.
19
Kuñataĩ peteĩ
Porãgui ojajaipáva
Oñepyrũva ojeroky,
Ipukuha javeve
Yrupa rape karẽ,
jeroky jahecha’ỹva
márõ yvy ape ári.
20
Kyre’ỹme ojeroky,
Vy’apópe osyryry;
Háma oñemomano,
Háma katu saraki;
Sariguépe oveve,
Ojere,oñemovã,
Opo, oñemyatimoi.
21
Jerokyhápe ou,
Ou torore kangýpe
Ko kuñataĩ rete
Ha oiko jevy ichugui
Yresa sakã mimbi
Oygamíva’ ekue hína,
Henondépe ijypýpe.
22
He’ipávo péicha, Flores
Ha’eténte mombyrýgui
Oĝuahẽnte sapy,áva
Ha’ete hyakuã ymáva
Iñe’ẽ he’íva chéve:
Pévako "Mburikao"
¡"Mburikao" péva hína!

TATAJYVA
Asunción, 21-VI-74

MBURIKAO
Empieza el autor dialogando con Yvumí:
Regalas a tu paso vida, belleza y alegría.
En tu garganta borbollarte apliqué el oído.
Escuché sabias palabras sagradas,
canto inefable y alegres rezos celestes.
Asunción Flores vió tu espumante erupción,
vió transformarte en translúcida mujer,
que danzó con donaire sin par.
Y esa danza trasladó sobre el pentagrama.
Y nació Mburikao.
Se transfiguraba,
levitaba José Asunción al narrar su visión peregrina
recostado en el cuenco de un barranco
de la periferia de Asunción.
Esa narración, palpitante de una vibración emotiva,
imaginable solo por quien haya escuchado alguna vez a Flores
hablar de su música, arranca de la estrofa 8ª

.
TUPÃCHAGA’U
NOSTALGIA DE DIOS


Petei vy’ahýi
márõ ikera’ỹva
mante iñangekóiva
ñande rekovesãre

Avápa oñopẽ
péichaite oñopé
vy’ahýi ijaéva
ñande rekovesãre?

Peteĩ vy’ahýi
amóme oisu’úva
nde ro’o ne kangue
opoñy tapia,
ñande ruguy rapére.

Avápa raka’e
omohe’ẽ mbochy
vy’ahýi ku’ípe
ñande ruguy syry?

Vy’ahýi ningo kóva
márõ ndogue kuaáiva,
orambi amóme...
ha vokóike upéi
tuichaichave hendy.

Aváipo raka’e
imbojepotahára
ha hatapyñahára
ñande rekove kuápe?

Vy’ahyi ningo péva
tapiaite hagẽva
mamove nahendáiva,
ndojuhúiva mamópa
oñoti haityrã.

Ojuhúma amóme
haitymi rendaguã...
¡Tuicha ojepyapi
oñotĩrõ arapýpe!

Oyepyapirãngue
tavahu pyryrýime
ha kyre’ỹ pyahúpe
ojeheka jevy
mamópa ojupapo.

Avápa Vy’ahýi,
¡avápa omokyrỹi
mymýi katupurýicha
nekyre’ỹ remói?

Vy’ahýi vy’ahýi,
mombyry rehoséva,
mombyry remañáva,
mba’épa reheka
amo arapy mboypýri?

Vy’ahýi vy’ahýi
ne nambikõi pu’a
heruguãre py’ỹi
remomaña asy!

Nde kose ko’õvére:
ára paha kora
rejapyharase
arapy apu’águi
resẽha’ã haguã.

Avápa nerenói
ára rapo kupégui?
avápa rehendu...
ndéve oturuñe’ẽ?

Mba’éichagua ñuhãgui nimbo
mante reñemoĩ
rejepokýi ha’ã?
hi’ãnte reveve
ha yvy reheja.

Mamo reho haguã?
Ára rapo kupére
nde resaho akói
ne resakã asy!

Mangaisy napovõva
oiméne nemboja
yvy ahẽ apére
ajeve nde pepo
ndoikuáai pytu’u.

Ndaipóri nde pepo
omombyta kuaáva
opepe ha opepe
ára ha pyhare.

Nda’a rupi guaréi,
Nda’a rupi ĝuarãi,
¡nde vy’ahýi ae
reñeñopẽ su’úva
ore rekovesãre!

Ani kyvu ñuhãme
tahyimícha re’a.
Anike ndepykua
ñandupe renimbo.

Ehekáke, eheka
nde rogaite rape
Nde róga ryakuã
emuña ra’eve
ani nde pytupa.

Ani tape yképe
repyta reguapy.
Ani nde py’apy
tape puku pohýi.

Áĝa peteĩ árape
katuete reĝuahẽne
rechecháma haguãme
neñopẽhare po
ore rekovesãre.

Upévo reikuaáne
oñanduka akóiva
Amo ndapytekuápe
Ipoyru, ipoity.

TATAJYVA
Asunción, 12-VIII-74

TUPÃCHAGA’U
NOSTALGIA DE DIOS
Existe en el corazón humano un ansia de felicidad,
insaciable en absoluto con bienes limitados y perecederos.
Un ansia pertinaz y porfiada. Ansia de ínsita autopropulsión.
Quién pudo haber entrañado en el corazón
tal impulso hacia algo del cual ningún corazón pudo (ni puede)
tener experiencia, algo del que ninguna experiencia ha tenido el corazón?
Quién pudo ser sino el que plasmó el corazón.
Anidó ahí un dejo aromado de sí mismo.
Nostalgia del ser que puede satisfacer esa ansia.
Viandante, sediento de felicidad infinita,
si no te dejas seducir por falaces reclamos,
un día llegarás a ver el rostro del que te llama
infatigablemente con esa apetencia innata de tu ser.


Fuente: LAS CIEN MEJORES POESÍAS EN GUARANÍ . Con nuevas incorporaciones y grafía actualizada. Por PEDRO ENCINA RAMOS y TATAJYVA. Asunción-Paraguay 1997 – 425 páginas.
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.