Recomendados

Mostrando entradas con la etiqueta RAMÓN SILVA. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta RAMÓN SILVA. Mostrar todas las entradas

jueves, 9 de diciembre de 2010

RAMÓN SILVA - TEREHO MBORIAHU // VETE, POBREZA (POESÍA) / Fuente: ANTOLOGÍA DE LA POESÍA CULTA Y POPULAR EN GUARANÍ Edidión bilingüe – Versión en español de RUBÉN BAREIRO SAGUIER–CARLOS VILLAGRA MARSAL.



TEREHO MBORIAHU // VETE, POBREZA
Poesía de



TEREHO MBORIAHU
Epoi chehegui jahecha.
Ejei che rapégui ita pehengue.
Epoi che jyvágui jukeri ñanandy.
Ejei che ryepýgui aña jeguaka.
Tereho, ejei chehegui.
Tereho mboriahu.
Tereho.
Tereho.

Epoi chehegui, néipy.
Epoi chehegui ha'e ningo ndéve.
Reheréi che pire ha iñapeno kamambu.

Repopo che syva ári ha reipiro hovyũ.
Reguapy che py'ári ha ipohýi ita.
Repupu che ruguýpe ha che kangy.
Tatáicha rehapy che kangue.
Ejei ani ikusugue.
Tereho mboriahu.
Che ypýgui, tereho, tereho.

Anive che moñepysanga.
Anive che rekovére reòembosarái.
Anive che jyváre reguata ha remymýi.
Anive che apytu'úre kupi'ícha reñamindu'u.
Anive.
Anive.

Che kueráima ndehegui mboriahu.
Tereho mboriahu, tereho.
Ipotýma che syváre kuimba'e ry'ái
Tereho, ejei chehegui.
Tereho mboriahu.
Tereho.
Tereho.

Ramón Silva


VETE, POBREZA
Suéltame, vamos a ver.
Aléjate de mi senda, pedruzco.
Descíñete de mi brazo, espina del malezal.
Sal de mi adentro, adorno de Satán.
Anda, sepárate de mí.
Andate pobreza.
Andate.
Andate.

Suéltame ya.
Suéltame, te digo.
Lames mi piel y me burbujean magulladuras.

Saltas en mi frente y descortezas mis cabellos negros.
Te sientas en mi estómago, y pesas como roca.
Hierves en mi sangre debilitándome.
Como fuego quemas mis huesos.
Apártate, que no se encenicen.
Andate pobreza.
Andate de mi lado, andate.

No me hagas tropezar nuevamente.
No juegues otra vez con mi existencia.
No te muevas más por mis brazos, trajinándome.
No roas más mi juicio como termita.
No más.
No más.

Estoy harto de ti, pobreza.
Vete pobreza, vete.
Ya florece en mi frente el sudor del hombre.
Anda, sepárate de mí.
Andate pobreza.
Andate.
Andate.



Fuente:
ANTOLOGÍA DE LA POESÍA CULTA Y POPULAR EN GUARANÍ
Edidión bilingüe – Versión en español de
Introducción:
Colección: Imaginación y Memorias del Paraguay (4)
Edición de SERVILIBRO, especial para ABC COLOR
Dirección editorial: VIDALIA SÁNCHEZ
Diseño de tapa: Celeste Prieto
Asunción-Paraguay 2007 (103 páginas).


martes, 10 de agosto de 2010

RAMÓN SILVA - PYHAREPYTE LUISÕ NDIVE (POESÍA) / Fuente: http://wapedia.mobi/gn


PYHAREPYTE LUISÕ NDIVE
Poesía de
RAMÓN SILVA
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )


Heñoi'akue Takumbu, Paraguaýpe, 1954-me. Ary 1993-pe, oiko chugui Licenciado Guarani ñe’ẽme UNA-pe. Ohaíma heta aranduka, péicha: "Hovere vere", "Tangara tangara" ha "Arandu ka'aty aty".

PYHAREPYTE LUISÕ NDIVE
Pyharepyte Ho’ysãvy
Arapoteĩ oñakãity
Itĩndy, oñeno, oke
Jasy akã guasu
Resa pytã sa’yju rurupa
Opu’ã, ojupi
Ovu, ovu okaputarõguáicha
Ijapu’a hendy, ojupi oho
Arai hũ hapykuéri
Oipyho
OjokoOikarãi ipepo sarambi
Volicho’ípe lo mitã
Hoy’uventehína guári
Che ajeréma che róga gotyo
Topytánte ha’ekuéra
Pyharepyte
Aguata che año peteĩ
Ka’utõre purahéi amboveve yvytúre
Tuñe’ẽ amyasãi tapére
Ha upeichaháguinte
Jaguakuéra oñarõmbajoa
Oñarõ kyhyje
Oñaro agui
Ju’ikuéra ayvu okirirĩmbaite
Tapepo’i rire káncha mbytépe
Ahendu
Sapukái po’ívaicha
Guahu guasu che añuã
Amondoho turuñe’ẽ
Purahéi opa’ã
Amokõ tendy
Pirĩ ojupi mbeguemi che retymáre
Napenaigua’uAguata mbegueve
Upéi ahechámakatu
Ahechámakatu
Mba’ehũ guasu ojapajeréiva
Opyta, cherechávaicha
Oguapy ñeno
Hesa guasu
Hesa po vera hendy sa’yju
Yvytu ro’ysã peju po’i
Che rova heréi
Che aho’i nero
Amaña che jerére
Mavavéva ndaipóri, che añoite
Añemondyinunga
Amokõ tendy ha opa’ã che hay’ópe
ChepytỹAñembotavy
Chéko karia’y ndaipóri kyhyje
Mba’éguipiko akyhyjéta
Amaña yke
Jaguánteko ha’e chejupe
Aturuñe’ẽ teĩteĩ
Aguata mbegue kyhyje
Aguata mbegueve
Añemboja
Mba’ehũ guasu cherechávaicha
Opo
Opu’ã
Apyta
Ou
Jaguaita hapykuéri
Ajera, ajera
Oúko
Cheruguaitĩta
Oñemboja
Ohasase che rakãmbykua rupi
Amboty
Chepirĩmbaite
Ojupi to’ysã ratã che retére
Ajetyvyro
Aguatase
Cheratãmbaite
Che py oñeñapytĩ yvýre
Apukase
Cherasẽse
Añanise
Akuaruse
AsapukaiseChe resa osẽ okápe
Che pytuhẽ
Che ñe’ã operere, opopo, osẽse, okapuse
Añembo’e
Luisõ ojekyty che kasõre
Ajeraite
Ambovu kamisa lómo
Pejeíke che rapégui
Ajapyhara ñanandy
Ha’a
Apu’ã
Apo
Aike che rógape
Chararápe
Mbururúpe
Añemombo che rupápe
Chekane’õ sororo
Tuichaiterei añemondýi.
.
Espacio web :
(ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI)
.
Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

miércoles, 28 de abril de 2010

RAMÓN SILVA - KUKU LELE (CANCIÓN PARA LLAMAR AL SUEÑO - TANGARA) / Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO III Autor y ©: MARIO RUBÉN ÁLVAREZ


KUKU LELE
CANCIÓN PARA LLAMAR AL SUEÑO
Letra: RAMÓN SILVA
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )


.
Un día, viviendo en el Cruce Liberación (departamento de San Pedro), GUIDO CHEAIB -nacido el 7 de junio de 1959 en Itacurubí del Rosario, también del segundo departamento-, asistió a un ritual de los ava de la zona. Su padre lo había llevado. Sus ojos y sus oídos asombrados guardaron en su memoria aquello que le deslumbró vivamente. Los sones que su mente recogió en aquella fiesta indígena lo acompañarían hasta el instante en que tuvo la oportunidad de verterlos en la creación de un nuevo ritmo musical.
Guido proviene de una familia de músicos. Por eso, desde temprana edad, la guitarra y el canto formaron parte de su existencia. Y con el tiempo, con sus hermanas ELSA y DILDA, conformarían el TRÍO PARAGUAY 3.
Cuando Guido entró a formar parte de la historia de PARAGUAY ÑE’Ê, con MARIO GARCÍA SIANI a la cabeza, tuvo la oportunidad de escuchar al poeta RAMÓN SILVA decir sus versos llenos de un intenso ritmo. La fuerza de las palabras volaba a través de esos poemas intensos, emotivos y musicales.
CHEAIB -apellido de origen árabe, o "turco" como se dice hasta hoy-, al escucharle al poeta que había nacido en el periférico barrio asunceno de Tacumbú en 1954, sintió que algo le era familiar de cuanto llegaba a sus oídos. Era aquello que había vivido en las cercanías del Cruce Liberación en una comunidad indígena guarani.
El compositor y músico tomó contacto con Ramón. Hablaron de la posibilidad de crear algo juntos. Intuían que debía ser un ritmo indígena que lograra captar el vigoroso ritmo de la poesía del escritor.
La búsqueda les llevó algún tiempo hasta que desembocaron en el TANGARA. "Nosotros veíamos, al hacer nuestras reflexiones que la polca y la guarania usaban una música de tinte occidental. Nosotros queríamos salir de esa línea para encontrar nuestro propio canal de expresión, más estrechamente vinculado a nuestras raíces, a la historia de nuestros antepasados, a lo que realmente nos pertenece, dejando de lado aquello que tomamos simplemente prestado y repetimos", dice Guido al recordar la aventura que habían emprendido en el afán de hallar las claves que les permitiera volcar en una forma sus afanes artísticos.
"Encontramos que el TANGARA, que es una danza ritual de los guarani PAÎTAVYTERÂ, acompañada de una música de ritmo muy pronunciado, era lo que estábamos buscando. Y así, después de las dificultades propias que existen cuando algo se va a comenzar, ya después de haber encontrado el camino a recorrer, CREAMOS EL TANGARA QUE ES UN RITMO Y UNA MELODÍA AL MISMO TIEMPO", sigue relatando.
En el marco de PARAGUAY ÑE’Ê, donde había un ambiente propicio para lanzar el nuevo planteamiento dentro de la música paraguaya, hicieron escuchar las primeras composiciones. Así NEÎNTEKENA; TEREHO, TEREHO; OJUPE Y TANEÎ fueron las primeras composiciones que Guido y Ramón hicieron escuchar a sus compañeros que recibieron con entusiasmo ese aporte inicial de los dos creadores. Después apareció KUKU LELE que llegó a ser uno de los más representativos del nuevo género.
En esa obra se recrea el tradicional recurso familiar de darle vida a un personaje -el kuku lele, el póra, el mitâ rerahaha en suma-, que permite que los niños se queden quietos y duerman para dejar tranquilos a los mayores. Ramón ambienta el tema, le proporciona una atmósfera y deja que el resto aparezca por añadidura. Con esta estrategia el mitâ ñemonge se vuelve menos dramático.
"Lo nuestro, después de la prueba interna con la gente del grupo, tuvo aceptación por parte del público. En los festivales y en nuestras actuaciones incluíamos en nuestro repertorio y la respuesta era favorable, de modo que eso nos alentó para avanzar y continuar creando, con la seguridad de que estábamos por el buen camino", cuenta Guido.
"RAMÓN SILVA escribió KUKU LELE el 12 de setiembre de 1985 y el 23 de octubre de ese mismo año Guido le puso la música", precisa Elsa Cheaib tras dictarle la letra de la canción al autor de este texto.
"Ya llevamos hechos 30 tangara", concluye GUIDO CHEAIB, quien logró volcar a una forma musical los ancestrales sonidos que había escuchado, liberándose de ellos y cobrando las alas que su ingenio le permitió moldear.
.
Fuente: Guido Cheaib,
autor de la música.
.
KUKU LELE
Oúma chopóra
oúma chopóra
oúma chopóra
kuku lele
kuku lele
kuku lele

Otuñe’ê okupére
ojere tyapu pakovatýre
oñemombe mombe vaicha pytûmbýpe
ekirîrîke mitâ oúma
anive nerasê oúma
ekeke mitâ oúma
oúma katu, cháke

oúma chopóra
oúma chopóra
oúma chopóra
kuku lele
kuku lele
kuku lele

Pyhare mbytépe
yvyra roguepi ryapu
ombokua ryrýi apysa
oguata vevúi
omýîko omýîva
oguerahase mitâme, oúma,
emboty nde resa, oúma,
emoká tesay, oúma,
anive nerasê, oúma,
ekeke mitâ
oúma katu, cháke

Oúma chopóra
oúma chopóra
oúma chopóra
kuku lele
kuku lele
kuku lele
.
Letra: Ramón Silva
Música: Guido Cheaib
.
.
Fuente: LAS VOCES DE LA MEMORIA - TOMO III
HISTORIAS DE CANCIONES
POPULARES PARAGUAYAS
Autor y ©:
MARIO RUBÉN ÁLVAREZ
Edición del autor y Julián Navarro Vera
Dibujo y diseño de tapa: Arq. Julián Navarro Vera
Editora Litocolor S.R.L.
Asunción-Paraguay 2004.
.
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

miércoles, 17 de marzo de 2010

RAMÓN SILVA - PARAGUÁI ÑE’Ê (VOZ PARAGUAYA) y YVY (LA TIERRA) / Fuente: "POESÍA PARAGUAYA DE AYER Y HOY" TOMO II de TERESA MÉNDEZ-FAITH.


Autor: RAMÓN SILVA
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )

.
PARAGUÁI ÑE’Ê

Mario García Siani-pe

Peju, peju,
pejupaite.
Jajora ñene ñe’ẽ apytĩ.
Taipoty popu ñanemba’éva.
Mborayhu ysapýpe
jahypýi ñane ñe’ẽ,
tahoky,
topu’ã,
tojupi,
tokakuaa,
topave’ỹ
máramo añete.

Jaháke jaháke jaha.
Néike che irũ jaha.
Tohóke.
Toúke.
Tosẽke.
Toikéke.
Toike
akói Paraguái ñe’ẽ: Guarani guarani
..... guarani guarani
.......... guarani guarani

Jaháke jaháke jaha
Néike jaha lo mitã,
ñañombyatypa,
ñañopytyvõ,
jarohory ñanemba’éva,
jagueraha tavapýre
kuaapy,
purahéi,
temiandu,
tetã jehayhu ha vy’a.

Jaháke jaháke jaha.
Jaha ñamyasãi kogapýpe
ñe’ẽ poty,
ñoha’ãnga,
ñande reko,
arandu,
purahéi,
mombe’u,
morangu,
akói Paraguái ñe’ẽ: Guarani guarani
..... guarani guarani
.......... guarani guarani

Jaháke jaháke jaha.
Jaha ñamyasãi tetã jehayhu.
Jaháke jaháke jaha.
Jaháke jaháke jaha.
Paraguái ñe’ẽ.
.
(De: Tangara tangara, 1985)
.
VOZ PARAGUAYA

Para Mario García Siani

Vengan, vengan,
vengan todos.
Soltemos las cadenas de nuestra lengua.
Que florezcan los sonidos que son nuestros.
Con el rocío del amor
salpiquemos nuestra lengua,
que brote,
que se levante,
que suba,
que crezca,
que no se acabe más
nunca, de verdad.

Vámonos vámonos vamos
Adelante, hermano, vamos.
Que vaya.
Que venga.
Que salga.
Que entre ya.
Que entre.
siempre la voz paraguaya:
..... Guaraní guaraní
.......... guaraní guaraní
............... guaraní guaraní

Vámonos vámonos vamos.
Adelante, vamos muchachos,
juntémonos todos,
ayudémonos mutuamente,
admiremos lo nuestro,
llevemos a los pueblos
conocimiento,
canción,
sentimiento,
amor a la patria y alegría.

Vámonos vámonos vamos.
Vamos a extender por el sembrado
poesía,
teatro,
nuestra forma de ser,
sabiduría,
canción,
cuento,
fábula,
siempre la voz paraguaya:
..... Guaraní guaraní
......... guaraní guaraní
.............. guaraní guaraní

Vámomos vámonos vamos.
Vamos a extender el amor por la nación.
Vámonos vámonos vamos.
Vámonos vámonos vamos
voz del Paraguay..
.
(Traducción de Tracy K. Lewis)
.
YVY
Ha maerã jajoguáta
mba’ére upéa
Yvypóra ningo peteĩcha.
Ndojoavývai.
Yvy ári pe ko japáva’erã
Ha yvy guýpeko ñande kusuguéta.
Ñandéko yvy mba’e.
Ndaha’éi ha’éva vvy ñane mba’e.
Yvy ko ndahepýi,
ndajajoguávai.
Ndaijárai,
ndaha’éinte voi ñanemba’e.
Yvy ko jaiporúnte,
upearãvoínte jaju,
ñaiménte ipype,
hi’ári,
jaiko,
jaguata,
ha upéi ñamano,
japa.
Yvyko ñande yma
ha ñane ko’ẽrõ.
Ojejoguávo yvy jeikovai haguãma.
Ñandéko yvýpe peteĩchapa.
Ñandéko joyke’y,
Ndovaléi ñañorairõ yvýre.
Yvy hepýramo ñorairõrãma.
Yvýko mavavéva mba’e.

Héẽ, upéicha, upéichaite.
Ndaha’éi ñane mba’e, ndaha’éi.
Ỹhỹ... ỹhỹ...
.
(De: Tangara Tangara, 1985)
.
LA TIERRA
¿Y para qué la compramos?
¿Por qué eso?
Los hombres son todos iguales.
No se diferencian.
Sobre la tierra feneceremos
y ceniza seremos bajo tierra.
Nosotros pertenecemos a la tierra.
No es que la tierra nos pertenezca.
La tierra no tiene precio,
no es comprable.
No tiene dueño,
de manera alguna es nuestra.
La tierra sólo la usamos,
sólo para eso hemos venido,
sólo estamos en ella,
sobre ella,
andamos,
caminamos,
y después morimos,
acabamos.
La tierra es nuestro pasado
y nuestro futuro.
La compra de tierra es causa de riña.
En la tierra somos todos iguales.
Nosotros somos hermanos,
no sirve qué peleemos por la tierra.
Si la tierra tiene precio ya va a haber guerra.
Esta tierra no es propiedad de nadie.
Sí, así es, exactamente así.
No es nuestra propiedad, no es.
Así es.
.
(Traducción de Wolf Lustig y Sonia Bareiro)

.
Fuente: "POESÍA PARAGUAYA DE AYER Y HOY" TOMO II (GUARANÍ-ESPAÑOL) de TERESA MÉNDEZ-FAITH - Con prólogo de Lino Trinidad Sanabria - y estudio introductorio de Wolf Lustig. Ilustraciones: Carlos Federico Reyes (“Mitã’i Churi”). Intercontinental Editora, Asunción-Paraguay, 1997. 424 pp.
.
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

RAMÓN SILVA - TORORE RORE y TOPA / Fuente: ÑE’ẼPOTY ATY – VOCES DE POETAS EN GUARANÍ por FELICIANO ACOSTA y NATALIA KRIVOSHEIN DE CANESE





POESÍAS de

(Datos biográficos y obras
en la GALERÍA DE LETRAS del


TORORE RORE
Para Marilín de Ayala Matto
.

Torore rore
ndokeséi ko mitã.
Kyhápe
Oipyso
ipepo
mainumby.
Torore rore.
Tovénte hína.
Péina
Jasy
oma’ẽ
kyhyje.
Karai pyhare
ojere,
ojere,
pe okáre oguata kirirĩ .
**/**
Torore rore.
Purahéi oheréi ipire.
Okétama mitã.
Ombotýma hesa.
Ema’ẽnte hese, ema’ẽnte.
Osapymíma.
Ombotýma hesa.
**/**
Torore rore.
Eipete vevuimi.
Eipete.
Eipete.
Tokénte mita.
Tuja karape
mitã oke’se’ỹva guerahaha,
oheka, oheka
ndojuhúi mba'eve
okégui mita.
Okéma mitã.
**/**
Kyhápe
peteĩ
mainumby
kirĩ háme
ombogue ipepo.
Torore rore.
Tokénte mitã.
Tereho karai pyhare, karape tereho.
Tereho chopombe tereho.
Okéma mitã, tereho.
**/**
Torore rore.
Okéma mitã.
Toke anga katu.
Toke anga katu.
Toke.
Toke.

Ramón Silva

**/**
TOPA
Topa tekotevẽ ko yvy ári.
Toque jehasa asy rata tekópe.
Tojeka py'a ratã jeikohóre
ha tokúi po a òande pópe.
Toque,
toho,
tosẽ,
topa mba'e vai yvy apére.
**/**
Taipoty ñepytyvõ tapichápe.
Topupu pu kavy yvýicha tapépe.
Totytúi tesape mbyja pytũ hãme
ha taheta mbujape mitã pópe.
Topupu,
totytýi,
tahatã,
taipoty yvy ári tyguatã añete.
**/**
Mba'e porã taheñói mayma pýpe.
Ñorairõ gueteri toguevi taipaha.
Ñame’ẽ ñande po pytyvõ tapichápe
ha topa yvy'ỹ, mboriahu, jejahéi,
ñorairõ, vare’a.
Togue,
toho,
tosẽ,
topa mboriahu ko yvy ári.
Topa mboriahu... ajépa.
Topa mboriahu... ajépa.
...ajépa.

**/**
Fuente: ÑE’ẼPOTY ATY – VOCES DE POETAS EN GUARANÍ por FELICIANO ACOSTA y NATALIA KRIVOSHEIN DE CANESE . Editorial Servilibro, Asunción-Paraguay 2005.

.

Visite la GALERÍA DE LETRAS
del PORTALGUARANI.COM
Amplio resumen de autores y obras
de la Literatura Paraguaya.
Poesía, Novela, Cuento, Ensayo, Teatro y mucho más.

jueves, 4 de marzo de 2010

RAMÓN SILVA - MITA TYRE’Y / Fuente: EL TRINO SOTERRADO por LUIS MARÍA MARTÍNEZ


(Enlace de datos biográficos y obras
en la GALERÍA DE LETRAS del
.
MITA TYRE’Y

Mita’i tepoti,
rova apu’a
pititi
sapope.
Kaso mbykymi.
Aka kiveve.
Resa yrei tanimbu sarambi.
Tetyma madi’o, parapa,
susu’a rembyre.
Mita’i sa’yju tahyi tarova.
Tekove tire’y,
reke,
repáy,
repo,
reiko akoi yty apytépe
reheka tembyre.

Mita'i ky’akue,
tisyry raikuapa,
ñeti vy’aha.
Mita mboriahu mayma tesaraiha.
Mita pynandi,
ñe’e po’i kangymi.
Oja’oro chupe oimeraeva
oti, itindy ha oho.
Jaguami hapukueri,
oñua chupe vare’a
topehyi, ro’y
py’ata, mba’asy.

Anianga nerase.
Napépe oi.
Napépe ou.
Napepaite umi aña membyre,
aña tesa’y, hendu’y
yty apytepe omombo tembi’u rembyre
Neipy eju nde pya’e
ani itenonde ndehegui jagua.
Neike, Neike.

Neike.
Neike.
Ejepovyvv.
Emosarambi.
He’u embosoko-soko
tesa verápe
jepiguaicha ejuka vare’a.

Mita’i tyre’y.
Anive nerase.
Nde rechama tupa.
Reke.
Repay.
Reho.
Reju.
Rembota reñemose.
Jahei apytepe tape kupepe akoi.
Emoka tesay ipaha nerase.
Emoka tisyry anichéneko upéicha repa.
Ejokua mboriahu asu, topa.
Ejora kiriri ha ejura ko’e jera
ipepópe ogueru tekojoja.
Anive nerasé. Anive nerasé.

RAMÓN R. SILVA. También del taller literario «M. Ortiz Guerrero». Ha publicado recientemente «Hovere Vere» concretado por Ediciones Taller, en cuya presentación se dice que el poeta «rescata la extraordinaria sonoridad del idioma nativo y domeñando el ritmo, inicia un rumbo en la poesía paraguaya».
.
Fuente: El trino soterrado. Paraguay : aproximación al itinerario de su poesía social. Tomo II - Autor: LUIS MARÍA MARTÍNEZ - Edición digital: Alicante : Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2002 N. sobre edición original: Edición digital basada en la de Asunción (Paraguay), Ediciones Intento, [1986].

martes, 16 de febrero de 2010

RAMÓN SILVA - ¡HASẼ MBORIAHU! y KATAPLAN / Fuente: POESÍAS DEL PARAGUAY – ANTOLOGÍA DESDE SUS ORÍGENES. ARAMÍ GRUPO EMPRESARIAL.

Autor: RAMÓN
SILVA
(Enlace a datos biográficos y obras
En la GALERÍA DE LETRAS del
www.portalguarani.com )
.
¡HASẼ MBORIAHU!
Overa,
otiri,
otini,
osunu
ha oky.
Mboriahu ndovy'ái:
Vy'a'ỹ kusugue
ohapy hesay pepóre.

Opupu,
osyry
otyky,
ha hendy.
Mboriahu resay oñehẽ: Itayku ambu'a
oisu'u yvy ha okái.

Oñembyasy chokokue mboriahu,
Ojoso hekove kane'õ
ñembyasy ita rupãre
Oñohẽ ty'ái,
tuguy,
tesay,
kane'õ ha ombyaty mba'eve yvy'ỹme.
Hasẽ mboriahu, hasẽ.
Osyry hesay hetã pepo guýpe... ha okái.

Toñapymi ára togue,
tovera,
tosunu,
topupu,
tahendy,
tokái tokái okáiva.
Mboriahu tapỹimi guýpe... oñembyasy.
Oñotỹ vy'a'ỹ hetã pepo guýpe... mboriahu.
Mba'apo'ỹre... ipy'a perere mboriahu.
Vare'águi... ipy'a popo mboriahu.
Yvy'ỹre... oñembyasy mboriahu.
Kuarahy'ã'ỹre... oñembyasy mboriahu,
oñembyasy.
.
¡HASẼ MBORIAHU!. El poeta utiliza una lexicografía onomatopéyica para rescatar en imagen y sonido la cruel realidad de la población marginada. Se describe como una tormenta que está a punto de estallar, con rayos y lluvia, frío y truenos. Y los pobres, impotentes, ahogándose en la desesperación.
.
KATAPLAN
Kataplin
Kataplan.
Okañy okañy kataplan;
okañyko che ru;
oho mombyry,
oho chereja,
oho reimínte.
Apyta tyre'ỹ.
Apyta hese'ỹ.
Apyta cheañomi.

Kataplin
Kataplan.
Kataplan plan plan.
Pehechárõ che rúpe, kataplan.
Pehechárõ chupe sapy'ánte.
pemuña
pehenói,
pejoko,
peñatõi,
pejemínte chupe.

Nde ra'y mombyry;
nde ra'y ko oikovéva.
Nde ra'y rehejareiva'ekue
oime oheka mborayhu.
kunu'ũ
jehayhu.
ñehetũ.
ao, tembi'u,
nde jyva mbarete,
ne apytu'ũ arandu resape.

Kataplin
Kataplan.
Kataplan plan plan.
Ejúna che ru
mamóiko rehoraka'e.
Eju ehendu che rasẽ,
ehecha che pytũ.

Eju cherendu cherendu
rohenói
rohenói
sapukái,
roheka,
tarova,
nereiméi.

Eju, ejúna che ru
egueru arandu resape,
che raperãme emyasãi.
Kataplin.
Kataplan.
Kataplin kataplin katapléro.

Ejúna che ru
egueru pukavy che jurúpe eñotỹ.
Kataplin.
Kataplan.
Kataplin kataplin katapléro.
Kataplin kataplin katapléro.
Kataplin kataplin katapléro.
.
KATAPLAN. Rescata este poema el juego de la niñez, para desarrollarla historia de un niño que fue abandonado por su padre y desea que vuelva. A todos pide que le cuenten adónde fue, dónde está, por qué lo dejó. Dolor de niño que quiere ser amado, protegido, acompañado en su tierna edad. Llama a gritos a su padre. Y sólo el silencio le responde.
.
Lectura recomendada: POESÍA PARAGUAYA EN GUARANÍ por RUDI TORGA
Fuente: POESÍAS DEL PARAGUAY – ANTOLOGÍA DESDE SUS ORÍGENES. Realización y producción gráfica: ARAMÍ GRUPO EMPRESARIAL, Dirección de la obra: OSCAR DEL CARMEN QUEVEDO. Recopiladores y autores: RAÚL AMARAL, MARÍA BARRETO DE RAMÍREZ, AÍDA ORTÍZ DE CORONEL, ELA RAMONA SALAZAR S., RUDI TORGA / Tel. (595-21) 373.594 / arami@rieder.net.py – Asunción / Paraguay. 2005. 781 pp.).